Τρίτη, Απριλίου 18, 2006

Morality vs. Reality

Με αφορμή δύο ξεχωριστά γεγονότα,άρχισα να ψάχνομαι λίγο για τη σχέση ηθικής και πραγματικότητας.Ας ξεκινήσω με το πρώτο:

Μας έβαλαν ένα δίλημμα στην Οικονομική Ανάλυση για να εξετάσουμε το ερώτημα κατά πόσον αυτό που είναι καλό για μένα είναι και καλό για όλους.Το ερώτημα τίθεται ως εξής:Σας απαγάγουν πράκτορες ενός φασιστικού καθεστώτος.Σας πηγαίνουν στην υποθετική χώρα Χ όπου και σας συμπεριφέρονται ωσάν να ήσασταν βασιλεύς.Υπέροχα δείπνα, χοροί και πανηγύρια.Στο τέλος της επίσκεψης και πριν σας βάλουν σε ένα αεροπλάνο προς τη χώρα σας,ευτυχή και χορτασμένο/η σας λένε ότι σας έχουν ετοιμάσει μια ιδιαίτερη έκπληξη:θα σκοτώσουν προς τιμήν σας και μπροστά σας 10 ανθρώπους που τυχαία μάζεψαν από τους δρόμους.Ασφαλώς,δεν μπορείτε να το αποφύγετε,μην ξεχνάμε,είστε όμηρος και δεν έχετε καν γράψει ένα έπος.Αλλά,ο δικτάτορας,παίζοντας μαζί σας σας λέει"θα αφήσουμε τους εννέα από τους δέκα να έρθουν μαζί σας στο αεροπλάνο και για πάντα στη χώρα σας,υπό έναν όρο:θα πυροβολήσετε σεις ο ίδιος/α τον δέκατο".Στο υποθετικό μας παράδειγμα ο δικτατοράς είναι και μπεσαλής και θα κρατήσει το λόγο του.Η ερώτηση της εβδομάδας λοιπόν: τι κάνετε;

Και τώρα το δεύτερο(πιο αφηρημένο ίσως):

Πολύ συχνά μου τυχαίνει άνθρωποι να με παροτρύνουν να κάνω κάτι ιδιαίτερα τολμηρό ή περίεργο ή εντυπωσιακό(μην πάει ο νους σας στο κακό,μπεκάτσες κυνηγάμε,δλδ,φάσεις όπως να σηκωθείς να πεις τη γνώμη σου όταν ξέρεις ότι θα ακολουθήσει χάος,ή να φορέσεις κίτρινα ρούχα ή να πεις στον ξεναγό στο μουσείο μπροστά σου ότι έχει άδικο και λέει βλακείες,το αγαλματίδιο δε συμβολίζει την σοφία αλλά τη γονιμότητα),διότι θεωρούν ότι μπορώ ή ότι θα τα καταφέρω,ή ότι είναι το στυλ μου ή οτι αντέχω.Ίσως σας το θέτω λίγο mild επειδή αδυνατώ να πω περισσότερα.Οχι κάτι επικίνδυνο ή φθοροποιό,απλά κάτι που γενικά η πλειοψηφία κολώνει να κάνει.Μου παρουσιάζουν δε τη συγκεκριμένη πράξη ως κάτι ενδιαφέρον και απόλυτα φυσιολογικό.Οπότε κι εγώ το κάνω.Και όχι μόνο το κάνω,αλλά διαπιστώνω ότι αυτοί που με παρότρυναν είχαν δίκιο,ήταν και καλή ιδέα.Και μετά,γυρίζουν και μου λένε: μα πως μπόρεσες,τι θράσσος έχεις,εγώ δεν θα άντεχα να το κάνω.Όταν λοιπόν μου το ρίχνουν στο θράσσος ή στην έλλειψη συναισθημάτων,ή στην απάθεια,αναρωτιέμαι:μήπως είμαι ένα παχύδερμο αναίσθητο ελεφαντίδιο;

Τα δύο στοιχεία που σας δίνω μοιάζουν διαφορετικά αλλά είναι ίδια.Δηλαδή και στις δύο περιπτώσεις οι απαντήσεις που έχεις να δώσεις είναι ναι ή όχι.Δηλαδή το κάνω δεν το κάνω.Δηλαδή τι;Είναι μια ερώτηση προσωπικής ηθικής/δεοντολογίας και σωστού/λάθους.

Εκείνο που φοβούμαι ότι οι άνθρωποι συχνά κάνουν είναι να κρύβονται στο βόλεμά τους και να νομίζουν ότι οι αξίες είναι θεωρίες για να γεμίζουν σελίδες σε βιβλία.Όλοι όσοι αρνήθηκαν να τεστάρουν τις αξίες τους πιστεύω αμφισβητούν οι ίδιοι την ποιότητά τους ή και την ίδια την ύπαρξή τους.Αυτό έρχεται και στις περιπτώσεις που κάνουμε κριτική σε πολιτικούς.Να σε δω εσένα τι θα έκανες σε αντίστοιχη περίπτωση.Μου λες:μα δε θα βρισκόμουν ποτέ σε αντίστοιχη περίπτωση.Αυτό ακριβώς,αρνείσαι να τεστάρεις τις αξίες σου,να δεις τι υπάρχει και τι δεν υπάρχει.

Το επόμενο συμπέρασμά μου είναι πως τελικά όταν τεστάρεις το ποιός είσαι και τι πιστεύεις τα πράγματα γίνονται λιγότερο πολύπλοκα.Όχι λιγότερο σημαντικά,αλλά πιο απλά.Ξέρεις τι θες,τι δε θες,τι αντέχεις,τι δεν αντέχεις,τι μπορείς και τι δεν μπορείς.

Έχω καταντήσει σαν τον Andy Rooney από τα "60 λεπτά" που κάθε Κυριακή στο τέλος της εξαιρετικης αυτής εκπομπής (που είχα την ευτυχία να γνωρίσω μέλη από τους πρωταγωνιστές και είναι απίθανα συμπαθείς άνθρωποι)λέει το κοντό του και το μακρύ του,από την αξία της τέχνης στα σχολεία ως το πόσες θερμίδες έχει το γάλα...

Άσχετο,αλλά επειδή πέφτει πολύς αντρικός πληθυσμός δω μέσα,θα το ρωτήσω:Πότε ξεκινά το Μουντιάλ και σε ποιές πόλεις της Γερμανίας;Είναι δυνατόν να βρω εισιτήριο(ή δύο) την τελευταία στιγμή άμα πάω εκεί;Θα μαι εκεί για δουλειά,και πολύ θα μου άρεσε λιγάκι Μουντιάλ,έτσι,για την πλάκα.

Φιλιά,

Ο γιαπαν(ήθικ)έζος πήθικίζων γιαπωνέζος,τώρα και σε συσκευασία "και ο Γιαπωνέζος θέλει το Μουντιάλ του"

10 σχόλια:

Thrass είπε...

"θα αφήσουμε τους εννέα από τους δέκα να έρθουν μαζί σας στο αεροπλάνο και για πάντα στη χώρα σας,υπό έναν όρο:θα πυροβολήσετε σεις ο ίδιος/α τον δέκατο"

Χμ... αν η χώρα μου τους χρειάζεται αυτούς τους 9, τότε θα το έκανα. Αλλιώς, αν ήταν να μου προκύψουν λαθρομετανάστες, θα τους άφηνα.

ΟΚ, σοβαρεύω: Αν προσπαθήσω να το δω καθαρά ηθικά, τότε δε μου κάνει καμιά διαφορά, αν αυτοί οι άνθρωποι (δεν τους ξέρω, right?) ζήσουν ή πεθάνουν. Από την άλλη, δε θα είχα πρόβλημα να σκοτώσω τον έναν για να σώσω τους 9.

Οπότε μάλλον το αφήνω στη διάθεση της στιγμής.

Elvira Madigan είπε...

"Αλλιώς, αν ήταν να μου προκύψουν λαθρομετανάστες, θα τους άφηνα."

Σύμφωνα με τη σύμβαση της Γενεύης αυτοί οι εννέα θα ήταν πρόσφυγες (εμπίπτουν εντελώς στον ορισμό) οπότε και η χώρα υπηκοότητάς σου θα ήταν υποχρεωμένη να τους δώσει άσυλο υπό το γενικό διεθνές δίκαιο.

Οπότε δεν τίθεται θέμα της χώρας υποδοχής.Και ναι,δεν τους ξέρεις ποιοί είναι,είναι δέκα απλοί άνθρωποι που η αστυνομία του κράτους Χ συνέλαβε τυχαία ένα πρωί στις 11 στο δρόμο και θέλει να πυροβολήσει για το χατήρι σου...

maria magdalena είπε...

Τί ειναι αυτοι οι βορβορώδεις λογισμοι;Ω!Νεοφιλελευθεροι Κορακες και Κουρουνες της Παγκοσμιοποιησης!Mετανοησε βρε που περιμενεις ακομα τον Γκοντο,ο Χριστος σε περιμενει ,οι μαθητριες του γυριζουν να σωσουν ψυχες στο Ιντερνετ,το Αρνι σε περιμενει στην αγκαλια του…ΕΙΜΕΘΑ ΟΙ +SPAMMER~ΘΕΟΥΣΕΣ+!!!..οχι και χακερ,αλλα στο μελλον μπορεί και να γινουμε…σε συνεργασια με τους Γκεβαριστές…δεν είμεθα κεκολλημένες θεούσες,το βιβλίο το χουμε διαβάσει,απλως σκισαμε και καψαμε τις σελιδες 280-294.Δεν είμεθα στενόμυαλες....το απολωλός γαηδούρι,είναι ο μόνος ψυχαναλυτής,που μπηκε στην ψυχοσύνθεση της γυναίκας-«θεούσας».Αγγιξε την ψυχη μας,είναι αλήθεια,γιατί πολύ συχνα ερωτευόμαστε τους Πνευματικούς μας,και προσπαθώντας μετα να καταπνίξουμε τη φλογα ,την μετατρέπουμε σε Θείο,ουράνιο Ερωτα,ετσι κάνουν πολλές..Η Ηγεσία της Εκκλησιας όμως είναι φοβικη,δεν μιλαει ανοιχτα για τα εσώτερα και δεν μπορει να αντιμετωπίσει φιδίσια μυαλά σαν τον ΜνΑντρουλάκη....με τις κραυγες χανουμε επικοινωνιακους ποντους…ας ελιχθούμε λοιπόν και εμείς…>>>..Εδώ,υπαρχει ενας Ερωτας μεγάλος!!!….
Μα Βονοπάρτη του τον λέει..Ορέστη του..Αγγελικο του προσωπο..Killer,Φονια,Δολοφονο!!που σηκωνει του σταυρους της εικοσαετίας(του Πασοκ?..).και με όλα αυτά τα ερωτόλογα,που του σιγοψιθυρίζει,μας ανάβει την φαντασία..και εμείς τα θεοκόριτσα,στερημένα όπως είμεθα,συγκεντρώνουμε όλη τη θερμική ενέργεια στο κεφάλι…..ανάβει η φαντασία μας..ε,δεν μπορεί κάτι μυστήριο,υποπτο συμβαίνει με αυτους τους δυο σατανικους εραστες…Λοιπόν,ας αποκαλυφθούμε!θα πάρουμε εκδίκηση για την Αγια Μαγδαληνη!..Ο λογος που αθωώθηκε στο δικαστηριο,ήταν το νομικό πάτημα,ότι το έργο ηταν καλλιτεχνικό,αφηρημενο( ένα δοκιμιακού ύφους θα κινδύνευε περισσότερο)
Θα πάμε και εμείς καλλιτεχνικά λοιπόν,ας μην καψουμε το blog και μας πουνε σκοταδίστριες τα ευρω-λιγούρια...Θα βγαλουμε on-line λογοτεχνικές σκηνές από τους δυο σατανικούς Εραστές (Ορέστη-Πυλάδη).Εκβιάζουμε!και θα παζαρέψουμε!..δε θα το κάνουμε,Κύριε Μίμη,το ξέρουμε , είστε θερμό αρσενικό,και δεν ανέχεστε τα κουνήματα…θα σας πονέσει..δε θα το κανουμε,απ τη στιγμη που νηστευετε και μπαινετε σιγα-σιγα στο δρομο το σωστο..δε θα το κανουμε….ΑΝ,συνεχίσετε να νηστευετε,να είστε κατά του χωρισμού Κράτους-Εκκλησίας,αν απεχετε του υβρίζειν..Αν κανετε ο,τι χατίρι σας ζητήσουν οι νέοι και οι γυναίκες.
Κι αν,σε περίπτωση που συμβεί χωρισμός,αναλάβετε να οργανωσετε το κοινωνικό πλαίσιο,εντός του οποίου θα συνεχίζει η εκκλησία τον πρωταγωνιστικό της ρόλο..και τέλος,αφου τα τελειώσετε όλα αυτά με επιτυχία..να αποσυρθείτε ως Καλόγερος-Μάνατζερ,βοηθωντας τη risk-διαχείριση της περιουσίας των Μοναστηριων της Πατριδας μας,που μας κράτησαν Ελληνες και Ζωντανους……Αυτοί είναι οι όροι μας….και Κυριε ελέησον…για το καλό της Εκκλησίας το κανουμε…Ο Θεος ας συγχωρήσει την αμαρτία μας……..

S G είπε...

εχω σκεφτει ενα τρομερο επιχειρημα που παει αντιθετα στην ιδεα "δεν ζυγιζονται οι ανθρωπινες ζωες"

Αν τους ρωτουσες αυτους τους ανθρωπους και ηταν ορθολογιστες ή ακομα και αλτρουϊστες τι θα ελεγαν?
Δεν θα ελεγαν "προτιμω να εχω 9/10 πιθανοτητα να ζησω απο το να πεθανω σιγουρα"? Δεν θα σου ζητουσαν να διαλεξεις την επιλογη Β?

Το παν ειναι βεβαια να τους ρωτησεις πριν διαλεξεις κατα τυχη τον εναν που θα πεθανει απ'τα χερια σου... δυσκολο διλημμα αλλα νομιζω θα ηταν καθηκον σου να επιλεξεις το Β.

Για το Μουντιαλ νομιζω βγαινουν ακομα εισιτηρεια, τελευταια στιγμη δυσκολα θα βρεις κατι. Οι πολεις ειναι Βερολινο, Ντορτμουνντ, Φρα, Γκελζενκιρχεν, Αμβουργο, Ανοβερο, Κ'λαουτερν, Κολωνια, Λειψια, Μοναχο, Νυρεμβεργη, Στουτγκαρδη...

Ελβίρα είπε...

Thanx για τις πληροφ.για το μουντιάλ.Θα τ'αφήσω στην τύχη,κι αν βρω,βρήκα.

Νικόλας είπε...

Ελβίρα, το πρώτο παράδειγμα που παραθέτεις προέρχεται από το άρθρο του Bernard Williams 'Against Utilitarianism', από το βιβλίο των Williams και Smart, Utilitarianism: For and Against.

Μου κάνει εντύπωση που ο διδάσκων σας το γνωρίζει.

Ο Williams χρησιμοποιεί το παράδειγμα για να δείξει οτι η ακεραιότητα (integrity), η ανθρώπινη αξία που έχει να κάνει με τη συνέπεια και τη συνέχεια στη ζωή του ανθρώπου, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο αμφισβήτησης των κεντρικών αξιωμάτων του ωφελιμισμού.

Η κεντρική ιδέα είναι πως, σύμφωνα με τον ωφελιμιστή, οποιονδήποτε και να ρωτούσαμε, η ηθική επιτάσσει να σκοτώσουμε τον έναν, ώστε να σώσουμε τους 9. Για τον ωφελιμιστή, λέει ο Williams, δεν κάνει καμία ηθική διαφορά αν αυτός που θα πατήσει τη σκανδάλη έχει ξοδέψει τη ζωή του προσπαθώντας να αποτρέψει δολοφονίες, ή προσπαθώντας να αποφύγει το ενδεχόμενο να δολοφονήσει ο ίδιος κάποιον. Με άλλα λόγια, σύμφωνα με τον Williams, δεν έχει σημασία για τον ωφελιμιστή αν αρνηθείς να σκοτώσεις για λόγους ατομικής ακεραιότητας, επειδή δηλαδή έχεις αφιερώσει όλη σου τη ζωή να επιτύχεις κάτι συγκεκριμένο. Αυτό ο Williams δεν το βρίσκει εύλογο, και απορρίπτει τον ωφελιμισμό κατά συνέπεια.

Όσον αφορά το δικό σου παράδειγμα: σίγουρα συνεισφέρει προς την κατάδειξη του ορθού του επιχειρήματος του Williams. Κάνει -όπως βλέπεις- κάποια, έστω ελάχιστη, διαφορά (στον ηθικό μας κόσμο) οτι εσύ κάνεις αυτό που σε εκφράζει, που σε 'υποστασιοποιεί' ως άνθρωπο. Βέβαια οτι κάποια πράγματα σε 'εκφράζουν' δεν σημαίνει πως είναι ηθικώς επιτρεπτά (εμένα μπορεί να με εκφράζει να χτυπάω τυχαίους ανθρώπους, αλλά δεν είναι ηθικά επιτρεπτό). Αλλά σημαίνει οτι κάνει (ηθική) διαφορά όταν 'έχεις χαρακτήρα' και δεν διστάζεις να λάβεις υπόψη εκείνα που εκφράζει ο χαρακτήρας αυτός όταν παίρνεις απόφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή σου (ή τη στάση ζωής σου).

Elvira Madigan είπε...

Γιατί σου κάνει εντύπωση;
Ο διδάσκων είναι ο Ronald Dworkin.
Και το παράδειγμα το έβαλα επειδή μου άρεσε,και επειδή μόνο ένας σήκωσε το χέρι του για να πει ότι θα άφηνε και τους δέκα να πεθάνουν.Μου έκανε εντύπωση αυτό,με έβαλε σε σκέψεις.Αλλά εμμένω,θα πάταγα τη σκανδάλη.

gb είπε...

Η εξίσωση που θέτεις,Ελβ.
Ηθική εναντίον Επιβίωσης,
ανήκει στην εικονική σφαίρα της Πραγματικότητας και άρα δεν επιλύεται.
Προφανώς υπονοείς ότι η ζωή έχει απώλειες, για τους άλλους, όχι ανθρώπους αλλά αριθμούς, ο 10ος.
Αν θές να λυθεί οπωσδήποτε η εξίσωση στη σφαίρα της δυνητικής πραγματικότητας, τότε και ο απλός άνθρωπος γνωρίζει ότι η Ηθική συνυπάρχει με την Ελευθερία, έχει τόση Ηθική ανάλογα με την άσκηση της Ελευθερίας που ασκεί με το κόστος και τον κόπο που δαπανά.
Υπάρχουν θεωρίες μπούρδες και προβλήματα με λάθη στη διατύπωση,
θεωρείται μάταιο να μη στέκεται κανείς με κριτική σκέψη σε σκόπιμες υπεραπλουστευμένες μπούρδες.

Ναυάγιο είπε...

Για το δε Μουντιάλ εξαρτάται από τι αγώνες θα ενδιαφερόσουν να παρακολουθήσεις. Όταν παίζει η National Manschaft ή από ημιτελικά και πάνω θα είναι πιθανώς πιο δύσκολο.

Στο διαταύτα: Ναι ,όλοι θέλουμε να σωθούν 9 αντί να πεθάνουν 10 για αυτό και λέμε κομμάτια να γίνει ας κάνω μια κοινωφελή δολοφονία. Ποιος όμως να πεθάνει; Ο δικτάτορας μας βάζει να διαλέξουμε το θύμα; Είναι η περίπτωση του ανεκδότου με το Bush και το αλεξίπτωτο; Το θέμα λοιπόν δεν είναι για μένα τόσο πολύ αν ένας ανθρωπιστής θα δεχθεί να κάνει ως και το δήμιο προκειμένου να υπερασπιστεί τα ιδανικά του -το σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή-αλλά ποια ζωή "μετράει" πιο πολύ από την άλλη.
Μήπως να επιλεχθεί ο άτυχος με κλήρωση ή με ρώσικη ρουλέτα για να έχουμε και λιγότερες τύψεις; Να βάλουμε κουκούλα στα θύματα για να μην ανακύψουν συναισθηματισμοί της ύστατης στιγμής; Τον ήξερες από πριν αυτόν που σκοτώθηκε;

Θέτω εναλλακτικό υποερώτημα: Σου δίνεται μία λίστα με τα βιογραφικά του καθένα και σου λένε διάλεξε εσύ ποιον θα σκοτώσεις. Τι κριτήρια θα θέσεις;
Ακόμη πιο τραβηγμένο ερώτημα: Γίνεται κλήρωση και ο κλήρος πέφτει σε έναν ηγέτη ανθρωπιστή/μια μεγαλοφυία της πληροφορικής/έναν δεξιοτέχνη του βιολιού/έναν εξαίρετο ζωγράφο/......πιάσατε το νόημα. Έχεις την εναλλακτική να αυτοκτονήσεις και το εν λόγω αξιόλογο άτομα να ζήσει για να συνεχίσει να προσφέρει στο κοινωνικό σύνολο ή να τον/την αφήσεις να πεθάνει. Τι διαλέγεις;

Πρόσεξες πόσο σημαντικό ρόλο παίζει ότι όλα αυτά γίνονται στη Χ χώρα με τους Χ ανθρώπους. Δηλαδή: Χωρίς μάρτυρες ,χωρίς κάμερες, χωρίς τους φίλους σου να παρακολουθούν. Μήπως υπάρχει άλλη συμπεριφορά μέσα στο Χ περιβάλλον και άλλη μέσα στην πόλη σου;

Και για να μην θέτω μόνο ερωτήματα που είναι το μόνο εύκολο, θα καταθέσω και μια κατάφαση πατώντας τη σκανδάλη της εξωστρέφειας. Κι εγώ θα γινόμουν δήμιος του Χ για να σώσω τους 9 ,θα σκεφτόμουν ποσοτικά ακόμη και αν ήταν να ζήσουν 9 παιδεραστές και να πεθάνει ένας γιατρός χωρίς σύνορα. Αλλά στην προκειμένη περίπτωση με το δάχτυλο στη σκανδάλη δεν ξέρω πως θα αντιδρούσα. Ούτε μπορώ να εγγυηθώ για τις τύψεις που θα ένοιωθα έκτοτε και πως αυτό θα επηρρέαζε τη ζωή μου. Είναι σαν ένα σβούρο που σταματά τις κόντρες επειδή είδε ένα φίλο του να σκοτώνεται. Η ηθική δεν είναι θέμα στιγμιαίων αποφάσεων λαμβανομένων εν θερμώ και υπό πίεση είναι μια διαρκής πορεία ζωής που πρέπει να περνά από επεξεργασία σε κάθε απόφαση.

Νικόλας είπε...

Το παράδειγμα του διδάσκοντος μου έκανε εντύπωση επειδή νομίζα οτι ήσουν σε ελληνικό πανεπιστήμιο.

Φυσικά και (λές οτι) θα πάταγες τη σκανδάλη, αυτό είναι το κεντρικό στοιχείο της κριτικής του Williams. Κάποιοι άνθρωποι δομούν τις ζωές τους με διαφορετική συνέχεια και θέλουν να είναι συνεπείς σε διαφορετικές αρχές.

Enter your email address:

Delivered by FeedBurner
















Join the Blue Ribbon Online Free Speech Campaign








Referrers

Based on original Visionary template by Justin Tadlock
Visionary Reloaded theme by Blogger Templates | Distributed By Magazine Template

Visionary WordPress Theme by Justin Tadlock