"H Γη ίσως...εκραγεί λόγω υπερθέρμανσης ακόμα και σε 10 χρόνια" (sic)

Global climate change. Global climate politics. Global climate economics.

Global climate change...
Σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για το Κλίμα (Intergovernmental Panel for Climate Change - IPCC) η θερμοκρασία της γης αυξάνεται πράγμα που μπορεί να επιφέρει καταστρεπτικές αλλαγές στον πλανήτη μας. Η συντριπτική πλειοψηφία των επιστημόνων συμφωνεί με αυτήν την πρόβλεψη.

Ωστόσο, υπάρχουν διαφωνίες μεταξύ των επιστημόνων αναφορικά με πολλά σημεία του φαινομένου που απορρέουν, προφανώς, από την πολυπλοκότητά του. Πόσο αξιόπιστα είναι τα κλιματολογικά μοντέλα που χρησιμοποιούνται; Πόσο έγκυρα μπορεί να είναι τα αποτελέσματα που βασίζονται σε τόσο περίπλοκες στατιστικές επαγωγές; Σε τελική ανάλυση, η γη έχει ζωή δισεκατομμυρίων ετών ενώ τα δεδομένα των επιστημόνων είναι μόνο λίγων αιώνων. Όλα τα υπόλοιπα "δεδομένα" είναι απλώς στατιστικές επαγωγές και προβλέψεις. Σκεφθείτε μόνο το εξής: οι μετεωρολόγοι δεν μπορούν καλά-καλά να προβλέψουν τι καιρό θα κάνει αύριο...

...and global climate politics...
Καταρχάς, να ξεκαθαρίσω ότι σε καμία περίπτωση δεν υποστηρίζω ότι δεν υπάρχει πρόβλημα το οποίο πρέπει να αντιμετωπιστεί. Ωστόσο, πιστεύω ότι τα πράγματα (όλα τα πράγματα) δεν είναι ποτέ τόσο απλά όσο φαίνονται -ή όσο μας τα παρουσιάζει είτε η μία είτε η άλλη πλευρά.

Στο θέμα των κλιματικών αλλαγών υπάρχουν δύο πλευρές. Η μία αποτελείται από τους λεγόμενους "climate hawks" και η άλλη από τους λεγόμενους "climate skeptics". Τους climate skeptics δεν τους ακούμε συχνά' για κάποιον, ανεξήγητο (sic) σε μένα λόγο, τα media στην χώρα μας δεν τους προβάλλουν εκτός εάν είναι να τους κατηγορήσουν για όργανα του εχθρού του περιβάλλοντος (λέγε με καπιταλισμό)...

Η IPCC, ως ειρήσθω εν παρόδω, έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η γη θερμαίνεται και αυτό οφείλεται, εν μέρει, και στον άνθρωπο. Όλοι συμφωνούν σε αυτό. Υπάρχουν όμως και πολλά αναπάντητα ερωτήματα μεταξύ των οποίων είναι κι αυτά που ανέφερα παραπάνω.

Πέραν αυτών, ο επικεφαλής της IPCC, Kevin Trenberth, δήλωσε πρόσφατα ότι υπάρχει σχέση μεταξύ των κλιματικών αλλαγών και των ισχυρών τυφώνων που εκδηλώθηκαν σε διάφορα μέρη του πλανήτη πέρυσι.

Αυτό προκάλεσε την παραίτηση του Christopher Landsea, μέλους της IPCC και ειδικού στους τυφώνες στο National Oceanic and Atmospheric Administration των ΗΠΑ, ο οποίος συνέγραψε ανοικτή επιστολή παραπονούμενος για την αντιεπιστημονικότητα της δήλωσης του επικεφαλής της IPCC και στην οποία, μεταξύ άλλων, γράφει "because of Dr. Trenberth pronouncements, the IPCC process has been subverted and compromised, its neutrality lost [τα italics δικά μου]."

Το "ιερό δισκοπότηρο" των climate hawks είναι το λεγόμενο "hockey stick" το οποίο είναι γράφημα όπου απεικονίζεται η παγκόσμια θερμοκρασία και το οποίο δημοσιεύθηκε από τον Michael Man.

Σε αυτό φαίνεται μια απότομη ανοδική κλίση της θερμοκρασίας που ξεκινάει από τη βιομηχανική επανάσταση. Για τους hawks αυτό αποτελεί απόδειξη της επίδρασης του ανθρώπου στο κλίμα. Για τους sceptics είναι αμφισβητήσιμο κυρίως λόγω της μεθοδολογίας που χρησιμοποιήθηκε (στατιστική επαγωγή των παρελθουσών θερμοκρασιών βάσει της εξέτασης φλοιών δέντρων). Δύο ειδικοί, ο Stephen McIntyre και ο Ross McKitrick υποστηρίζουν σε μελέτη τους που θα δημοσιευθεί στο Geophysical Research Letters ότι τα στατιστικά αποτελέσματα του Man είναι ανακριβή και ότι το hockey stick είναι απλώς ένα στατιστικό τέχνασμα.

Συμπερασματικώς, το πιθανότερο είναι, όπως συμβαίνει συχνά, ότι η αλήθεια είναι κάπου στη μέση. Το ηθικό δίδαγμα, κατ' εμέ, είναι ότι τα πράγματα πρέπει να εξετάζονται ψύχραιμα και με κριτικό πνεύμα. (Στοιχηματίζω πάντως ότι η γη δεν "θα...εκραγεί λόγω υπερθέρμανσης ακόμα και σε 10 χρόνια"!)

...and global climate economics (of course!)...
Η IPCC εβάλη από διάφορους ειδικούς αναφορικά με τα σενάρια μελλοντικής οικονομικής ανάπτυξης που εκπόνησε και στα οποία βασίζονται φυσικά και τα σενάρια της μελλοντικής εκπομπής ρύπων (η κριτική έχει να κάνει με το ότι η IPCC χρησιμοποίησε βασισμένες στην αγορά συναλλαγματικές ισοτιμίες [market-based exchange rates] και όχι στις μονάδες αγοραστικής δύναμης [purchasing power parity] με αποτέλεσμα τα σενάριά της να είναι, σύμφωνα με τους επικριτές της, μη ρεαλιστικά). Στην θέμα της κλιματικής αλλαγής τα πάντα είναι ρευστά.

Επιτρέψτε μου μια υπόθεση. Μαζεύονται μερικά αξιόλογα μυαλά του κόσμου να συζητήσουν τα προβλήματα της ανθρωπότητας και να τα αξιολογήσουν ώστε να αποφασίσουν με ποια σειρά πρέπει να αντιμετωπιστούν. Τελικώς, τα κατηγοριοποιούν σε "Very good projects", "Good projects", "Fair projects" και "Bad projects". Σε ποια θέση βάζουν, πιστεύετε, την κλιματική αλλαγή; Στην τελευταία.

Όπως θα καταλάβατε, αυτή δεν είναι υπόθεση, αλλά πραγματικότητα. Ακούει στο όνομα Copenhagen Consensus, έχει επικεφαλής τον Dr. Bjorn Lomborg ενώ η επιτροπή των ειδικών αποτελείται από τους Jagdish Bhagwati, Robert Fogel, Bruno Frey, Justin Yifu Lin, Douglass North, Thomas Schelling, Vernon L. Smith και Nancy Stokey. (Είμαι σίγουρος ότι, αν το διαβάζει αυτό ο αγαπητός talos [:-)], θα αμφισβητήσει την επιστημοσύνη του επικεφαλής του Copenhagen Consensus, Dr. Bjorn Lomborg, ο οποίος, σημειωτέον, είναι αντίθετος στo Πρωτόκολλο του Κιότο και συγγραφέας του βιβλίου The Skeptical Environmentalist που προκάλεσε πολλή συζήτηση).

Και ας έρθουμε τώρα στη λέξη κλειδί: κόστος. Είτε μας αρέσει είτε όχι τα πάντα έχουν κάποιο κόστος που κάποιος πάντοτε πληρώνει -"there is no free lunch" Η λήψη μέτρων για την καταπολέμηση των κλιματικών αλλαγών, η προστασία του περιβάλλοντος γενικότερα, δεν είναι δωρεάν. Αυτή η πραγματικότητα έχει, δυστυχώς, την ίδια...ιδιότητα με τους climate skeptics' δεν ακούγεται, δεν προβάλλεται από τα media...

Θα ήταν, πράγματι, ωραίο αν δεν υπήρχαν τα δύο βασικά πράγματα με τα οποία ασχολείται η Οικονομική:η σπάνις (scarcity) και η επακόλουθη ανάγκη για αποτελεσματικότητα (efficiency). Στην πραγματικότητα, δεν θα υπήρχε καν η Οικονομική η ίδια σε μια τέτοια περίπτωση δεδομένου ότι αυτή είναι, ουσιαστικά, η μελέτη του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνίες χρησιμοποιούν τους πόρους, που σπανίζουν, για να παράξουν αναγκαία αγαθά και να τα διανείμουν μεταξύ των ατόμων. Ωστόσο, οι κοινωνίες δεν έχουν φτάσει ακόμη στην ουτοπία της μη σπάνεως.

Εκ των πραγμάτων, λοιπόν, σε κάθε πρόβλημα πρέπει να εφαρμόζεται η ανάλυση κόστους - ωφέλειας (cost-benefit analysis). Το κακό με την περίπτωση του κλίματος είναι η σχετική δυσκολία εφαρμογής της ανάλυσης κόστους - ωφέλειας και αυτό γιατί για να πραγματωθούν οι ωφέλειες πρέπει να περάσουν δεκαετίες ακόμη κι αιώνες ενώ, αντιθέτως, το κόστος είναι άμεσο.

Με αυτήν την ανάλυση έχει ασχοληθεί ο William Cline του Center for Global Development καθώς και του Institute of International Economics και κατέληξε σε τρία σενάρια.

Πρώτον, η εφαρμογή του Κιότο θα απέφερε ωφέλειες της τάξης των 166 τρισ. δολαρίων ενώ το κόστος θα ήταν 94 τρισ. δολάρια (λόγος ωφέλειας - κόστους: 1.77). Ωστόσο, οι ωφέλειες και το κόστος είναι, λόγω του Κιότο, άνισα μοιρασμένες μεταξύ των χωρών. Για τις πλούσιες χώρες, αυτό σημαίνει ότι ο λόγος ωφέλειας - κόστους πέφτει πολύ πιο κάτω από το 1. Αυτός είναι κι ο κύριος λόγος που πολλές πλούσιες χώρες είναι αντίθετες στην συνθήκη του Κιότο. (Βέβαια, κάποιοι θα επιμείνουν -δικαίωμά τους- στους αφορισμούς περί "κακών, ανήθικων κ.τ.ό. χωρών..."). Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η, κατά κανόνα, αντίθεση των φτωχών χωρών στο Κιότο είναι το τεράστιο κόστος που θα πρέπει να επωμιστούν εξ αιτίας του. Κάποιοι μάλιστα λένε ότι αφού οι πλούσιες χώρες έγιναν πλούσιες τώρα νοιάζονται για το περιβάλλον τόσο αβίαστα ώστε να δημιουργούν εμπόδια στην ανάπτυξη των φτωχών χωρών...

Δεύτερον, εφαρμογή ενός παγκόσμιου "πράσινου φόρου". Ωφέλειες: 271 τρισ. δολάρια. Κόστος: 128 τρισ. δολάρια. Λόγος ωφέλειας - κόστους: 2.1.

Τρίτον, δεδομένου ότι οι προβλέψεις για την αλλαγή του κλίματος έχουν πολύ μεγάλο εύρος, σε αυτό το σενάριο εξετάζεται η ελάττωση του 95% των πιθανών αποτελεσμάτων (αντί μόνον της διαμέσου [median]). Σε αυτήν την περίπτωση, το κόστος είναι 458 τρισ. δολάρια και η ωφέλεια 1.749 τρισ. δολάρια. Λόγος ωφέλειας - κόστους: 3.8.

Και στις τρεις παραπάνω περιπτώσεις οι ωφέλειες αρχίζουν να εμφανίζονται περίπου στο 2100 ενώ το κόστος είναι άμεσο. Εδώ πρέπει να τονιστεί το εξής σημαντικό γεγονός που πολλές φορές διαφεύγει από κάποιους. Όταν λέμε ότι οι χώρες θα επωμιστούν το χ κόστος εννοείται, φυσικά, ότι θα το επωμιστούν -άμεσα και έμμεσα- οι πολίτες των χωρών.

Τώρα αυτό ακούγεται κάπως αφηρημένο, αλλά όταν αρχίζει να φαίνεται στην τσέπη του καθενός από εμάς τότε δεν θα είναι και τόσο αφηρημένο. Όσο για κάποιους εκ του ασφαλούς υπέρμαχους του περιβάλλοντος που είτε από άγνοια είτε από πρόθεση δεν κάνουν λόγο για το κόστος, αλλά το μόνο μέλημά τους είναι να "σώσουν" τον πλανήτη, ας πάνε και μια φορά με το λεωφορείο στη δουλειά τους, αντί να χρησιμοποιεί ο καθένας τους το αυτοκίνητο ακόμη και για να πάει μέχρι το περίπτερο για τσιγάρα.


ΥΓ Ο τίτλος του post από εδώ
ΥΓ 2 Συχνά επικρίνουμε, ορθώς, τα media ότι δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους' ότι είναι μονομερή, αναξιόπιστα, άκυρα κ.λπ. (π.χ. η πρόσφατη περίπτωση με τον κ. Φωτίου έβγαλε πολλούς συνμπλόγκερς από τα ρούχα τους). Αυτό δεν είναι, φυσικά, δημοσιογραφία αλλά, για να το πω ευγενικά, άκριτη αντιμετώπιση του θέματος. Αντίστοιχα, όμως, το ίδιο άκριτη, μονομερής κι αναξιόπιστη είναι, εν πολλοίς, κι η κάλυψη των κλιματικών αλλαγών από τα media. Και αυτό είναι πολύ πιο κακή δημοσιογραφία από ό,τι στην περίπτωση του κ. Φωτίου -είναι επικίνδυνη.

Πρωτοδημοσιεύθηκε εδώ.

Philosophy of Freedom

Η Φιλοσοφία της Ελευθερίας σε flash κινούμενα σχέδια. :-)

Σε αυτήν την σελίδα μπορείτε να το δείτε σε μικρό format.

ΥΓ: Και πιο συγκεκριμένα η ελευθερία υπό την οπτική των Libertarians.

Συνεχιζει η ξεροκεφαλια στην Κυπρο

Παρολο που στην Ελλαδα φαινεται να μην το προσεχουν πολλοι, το Κυπριακο δεν εχει λυθει ακομα. Ναι μεν η Κυπρος μπηκε στην ΕΕ, αλλα ενα κομματι της συνεχιζεται να ειναι κατεχομενο. Υπαρχει ομως κατω απο την επιφανεια αρκετη κινητικοτητα.

Ο Τουρκος πρωθυπουργος, κ. Ερντογαν φαινεται να ενδιαφερεται ιδιαιτερως για μια λυση του θεματος, για να βγαλει απο τις πλατες της Τουρκιας ενα βαρος που θα την εμποδιζει στον ευρωπαικο της δρομο. Ο κ. Αναν επισης φαινεται να ενδιαφερεται για μια λυση, αφηνοντας να κυκλοφορει οτι ειναι ετοιμος για μια ακομα διαμεσολαβηση αν του ζητηθει. Οι Τουρκοκυπριοι επιθυμουν διακαως μια λυση, ωστε να μπουν και αυτοι στην ευρωπαικη οικογενεια. Ποιος αντιστεκεται λοιπον?

Ο μονος που ακομα δεν φαινεται να θελει λυση ειναι ο προεδρος Παπαδοπουλος. Δεν θελει να υποβαλλει γραπτα τις αλλαγες που επιθυμει στο Σχεδιο Αναν, δεν θελει συναντηση με τους Τουρκοκυπριους... Μα τελικα τι θελει αυτος ο ανθρωπος και για ποσο θα υποφερει πολλαπλα η Ελλαδα λογω ενος προβληματος, που τα "θυματα" του δεν ξερουν τι λυση θελουν (και αν την θελουν!)?

ΥΓ Ο διεθνης τυπος συνεχιζει να κατακρινει την υποκριτικη σταση των Κυπριων που το επαιζαν διαλλακτικα θυματα μεχρι να μπουν στην ΕΕ και τωρα ουτε να ακουν δεν θελουν την λεξη παραχωρηση ή συνεννοηση.

Φυλάκιση Ιρανών bloggers

Για μια άλλη φορά η ελευθερία του λόγου βρίσκεται στο στόχαστρο του θεοκρατικού καθεστώτος του Ιράν.

"«Επιβάλλοντας αυτή την αυστηρή ποινή εναντίον ενός blogger, ο στόχος τους [των ιρανικών Αρχών] είναι να αποτρέψουν τους δημοσιογράφους και τους χρήστες του Διαδικτύου από το να εκφράσουν τους εαυτούς τους ή να έλθουν σε επαφή με ξένα μέσα» δήλωσε εκπρόσωπος των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα.

...
Τον τελευταίο καιρό η ιρανική κυβέρνηση επιδίδεται σε μια εκστρατεία κατά των διαδικτυακών ημερολογίων, εμποδίζοντας την πρόσβαση σε ξένους δικτυακούς τόπους που φιλοξενούν blog και συλλαμβάνοντας περίπου 20 δημοσιογράφους του Διαδικτύου.

..
Περίπου 10.000 άτομα επισκέφθηκαν τη σχετική ιστοσελίδα της οργάνωσης. «Τα μάτια οκτώ εκατομμυρίων blogger θα είναι περισσότερο εστιασμένα στο Ιράν μετά τη σύλληψη Σιγκάρτσι, όχι λιγότερο» αναφέρει ο διευθυντής της Επιτροπής.

...
«Οι μουλάδες δεν θα μπορούν να κάνουν βήμα χωρίς αυτό να μαθευτεί σε όλη την κοινότητα των bloggers» " Πηγή: in.gr

Διαδώστε στα blog σας την είδηση και επισκεφτείτε την σελίδα της Επιτροπής για την Προστασία των Bloggers, η ελληνική blogόσφαιρα πρέπει να δείξει την συμπαράσταση της στους ιρανούς bloggers που δυστυχώς στην χώρα τους δεν έχουν αυτό που εμείς θεωρούμε αυτονόητο, την ελευθερία του λόγου.

Συλλογή υπογραφών για την πολιτική ορκωμοσία του προέδρου της Δημοκρατίας

Κάντε κλικ εδώ για να υπογράψετε στην συλλογή υπογραφών για την πολιτική ορκωμοσία του προέδρου της Δημοκρατίας που ξεκίνησε το ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΝ. Σε μια ελεύθερη κοινωνία το θρησκευτικό φρόνημα είναι υπόθεση ιδιωτική και η συνείδηση των πολιτών δεν μπορεί να ταυτίζεται εκ του νόμου με ορισμένο θρήσκευμα, έστω και αν αυτό υπερτερεί αριθμητικώς συντριπτικά. Ο θρησκευτικός όρκος ενθαρρύνει τις πολιτειακο-εκκλησιαστικές εμπλοκές. Η εκκλησία είναι σώμα πνευματικό κι όχι δεκανίκι του κράτους.

Προς την Βουλή των Ελλήνων

Ενόψει της επικείμενης ορκωμοσίας του νέου προέδρου της δημοκρατίας, εμείς οι κάτωθι Έλληνες πολίτες, με δεδομένο το συνταγματικό πρόσταγμα της ανεξιθρησκίας, συνυπογράφουμε την πρόταση του εκδότη της εφημερίδας Ελευθεροτυπία Θ. Τεγόπουλου, που δημοσιεύθηκε στο φύλλο της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας της 20ης Φεβρουαρίου 2005 (και βρίσκεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.enet.gr/online/online_text?dt=20/02/2005&c=110&id=57481032 ), το σχετικό σκεπτικό της οποίας παραθέτουμε εδώ καθ' ολοκληρίαν:

"...Η ΟΡΚΩΜΟΣΙΑ του εκλεγέντος προέδρου της Δημοκρατίας σε 20 μέρες είναι μια καλή ευκαιρία για να δοκιμαστεί η δημοκρατική συνείδηση όλων των βουλευτών. Και αυτών του κυβερνώντος κόμματος. Η πρότασή μας είναι να ορκίσει τον πρόεδρο της Δημοκρατίας η πρόεδρος της Βουλής και όχι ο αρχιεπίσκοπος, όπως συνηθιζόταν ώς τώρα.

ΤΡΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ, μεταξύ άλλων, είναι αποφασιστικά:

* Η ανεξιθρησκεία, δηλαδή η ισότιμη θρησκευτική ελευθερία, είναι θεμελιώδης και μη υποκείμενη σε αναθεώρηση διάταξη του Συντάγματος (άρθρο 13). Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι πρόεδρος όλων των Ελλήνων. Ορθοδόξων, καθολικών, διαμαρτυρομένων, εβραίων, μωαμεθανών ή αθέων.

*Η αναφορά στην «επικρατούσα» θρησκεία στην Ελλάδα, που είναι η της Ανατολικής Ορθοδόξου του Χριστού Εκκλησίας, κατά το άρθρο 3 του Συντάγματος, δεν έχει την έννοια της κανονιστικά επιβαλλόμενης ρύθμισης αλλά της στατιστικής διαπίστωσης.

*Η πίστη στο ορθόδοξο δόγμα και στον χριστιανισμό γενικότερα δεν αποτελεί προϋπόθεση εκλογιμότητας για τον πρόεδρο της Δημοκρατίας. Αντιθέτως προς το Σύνταγμα του '52. Εκεί προβλεπόταν για τον βασιλιά η υποχρεωτική πίστη του στην ορθοδοξία. Η ορκωμοσία του γινόταν ενώπιον και της Ιεράς Συνόδου. Ο όρκος του αναφερόταν και στην υπεράσπιση της ορθοδοξίας. Καταργήθηκαν όλα ήδη με το Σύνταγμα του '75.

Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ του Συντάγματος και ως προς τον θρησκευτικό όρκο που είχαν προτείνει 52 βουλευτές του ΠΑΣΟΚ (μεταξύ των οποίων και ο Κάρολος Παπούλιας) είναι, αν έλθει, για αργότερα. Τώρα επείγει ο εξοβελισμός των εξωσυνταγματικών θεοκρατικών πρακτικών. Αιτία δεν είναι ούτε η ανιστόρητη άρνηση των ιδιαίτερων ιστορικών δεσμών του έθνους με την ορθοδοξία, ούτε ο εκσυγχρονισμός, ούτε ο εξευρωπαϊσμός. Αιτία είναι η ανάγκη συμμόρφωσης προς τις επιταγές της συνταγματικής Δημοκρατίας.

ΣΤΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ τους μάρτυρες που ορκίζονται ενώπιον του δικαστηρίου, τους ορκίζει ο πρόεδρος. Τον πρόεδρο της Δημοκρατίας πρέπει, συνεπώς, να τον ορκίσει η πρόεδρος της Βουλής. Διότι, κατά το Σύνταγμα (άρθρο 33) ο πρόεδρος της Δημοκρατίας ορκίζεται απλώς και μόνον «ενώπιον της Βουλής»..."

Εμείς, ως Έλληνες πολίτες, συμφωνούμε με το παραπάνω σκεπτικό και ζητάμε από την βουλή των Ελλήνων να πράξει τα απαραίτητα ώστε ο Κάρολος Παπούλιας να ορκιστεί από την πρόεδρο της Βουλής.

Μετά τιμής, οι υπογράφοντες

Οι Παγίδες της Σκέψης, ή τα Συμπεράσματά μας Εξαρτώνται από τον Τρόπο της Σκέψης μας

Ο Κώστας είναι κοντός και ντροπαλός. Το πάθος του είναι η ποίηση και τα μουσεία τέχνης. Όταν ήταν μικρός τον πειράζανε οι συμμαθητές του στο σχολείο. Πιστεύετε ότι ο Κώστας είναι (1) πωλητής ή (2) πανεπιστημιακός καθηγητής φιλολογίας;

1. Αντιπροσωπευτικότητα
Διαβάζοντας το παραπάνω η απάντηση που έρχεται πρώτη στο μυαλό είναι ότι ο Κώστας είναι πανεπιστημιακός καθηγητής φιλολογίας. Αυτό συμβαίνει διότι η εικόνα που μας δίνεται για τον Κώστα αντιπροσωπεύει την εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας για τους καθηγητές μάλλον παρά για τους πωλητές.

Αυτό, όμως, είναι λάθος διότι δεν λαμβάνονται υπόψη οι συχνότητες (frequencies) με τις οποίες απαντώνται αυτά τα δύο επαγγέλματα στον πληθυσμό. Με άλλα λόγια, υπάρχουν πολλοί περισσότεροι πωλητές στη χώρα μας παρά πανεπιστημιακοί καθηγητές φιλολογίας. Επομένως είναι κατά πολύ πιθανότερο, στατιστικώς, ο Κώστας να είναι πωλητής παρά καθηγητής. Αυτή είναι η παγίδα της αντιπροσωπευτικότητας (representativeness).

2. Υπεραισιοδοξία
Η υπεραισιοδοξία (overconfidence phenomenon) είναι, όπως φανερώνει και η ονομασία, η τάση των ανθρώπων να είναι υπέρ το δέον αισιόδοξοι στις σκέψεις και τα πιστεύω τους.

Η υπεραισιοδοξία δεν είναι απαραίτητα κάτι κακό. Κάποιες φορές μάλιστα μετατρέπεται σε αυτό-εκπληρούμενη προφητεία (self-fulfilling prophesy: το φαινόμενο κατά το οποίο οι προσδοκίες ενός ατόμου προκαλούν συμπεριφορά που επιβεβαιώνει τις προσδοκίες αυτές). Τις περισσότερες, όμως, φορές η υπεραισιοδοξία προκαλεί σπατάλη πόρων (π.χ. προσπάθεια, χρόνος, χρήμα) και οδηγεί στην απογοήτευση.

Έρευνες έχουν δείξει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι υπεραισιόδοξοι. Η υπεραισιοδοξία μπορεί να αναφέρεται στις ικανότητες του ατόμου (στις έρευνες λιγότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες απαντούν ότι οι ικανότητές τους είναι κάτω του μέσου όρου σε θέματα όπως είναι το σεξ και η οδήγηση), στον βαθμό ελέγχου που νομίζει το άτομο ότι έχει όσον αφορά στο μέλλον ξεχνώντας την παράμετρο τύχη και, τέλος, σε ανταγωνιστικές καταστάσεις όπως είναι, π.χ., το χρηματιστήριο.

Σχετικά με το τελευταίο, ας ξεχάσουμε για λίγο το ανώριμον του ελληνικού χρηματιστηρίου, τη μηδαμινή έως ανύπαρκτη προστασία του επενδυτή, τη μάλλον θεμιτή προσπάθεια όλων αυτών των επενδυτικών συμβούλων και χρηματιστηριακών εταιρειών να προωθήσουν τις υπηρεσίες τους και ας δούμε τα γεγονότα.

Όλοι αυτοί οι σύμβουλοι προωθούν τις υπηρεσίες τους υπό την παραδοχή ότι μπορούν, χάρη στις υψηλές ικανότητές τους, να ξεπεράσουν σε απόδοση την απόδοση του Γενικού Δείκτη (ξεχνώντας βέβαια ότι για κάθε έναν που λεει «πούλησε» κάποιος άλλος λεει «αγόρασε»). Η τιμή μιας μετοχής είναι το σημείο ισορροπίας μεταξύ αυτών των δύο αντίθετων εντολών –που δίνονται όμως με την ίδια σιγουριά (υπεραισιοδοξία) από τους ειδικούς. Πολλές έρευνες έχουν δείξει ότι χαρτοφυλάκια μετοχών που επιλέγονται από τους ειδικούς δεν καταφέρνουν να έχουν απόδοση μεγαλύτερη από τυχαίως (randomly) επιλεγείσες μετοχές. Caveat emptor!

3. Διαθεσιμότητα
Ο όρος διαθεσιμότητα (availability) αναφέρεται στην τάση των ατόμων να κρίνουν την πιθανότητα εκδήλωσης μιας κατάστασης βάσει της διαθεσιμότητας αυτών των καταστάσεων στη μνήμη τους. Με άλλα λόγια, αν κάποιες καταστάσεις έρχονται αμέσως στο μυαλό μας θεωρούμε ότι είναι και συχνές.

Επί παραδείγματι, ας υποθέσουμε ότι τα media αρχίζουν αύριο να καλύπτουν με (ακόμη!) μεγαλύτερη ένταση (σοκαριστικές εικόνες, δραματική μουσική υπόκρουση, απαισιόδοξες αναλύσεις ειδικών) τις διάφορες ανθρωποκτονίες ενώ δεν δίνουν την ίδια σημασία στα αυτοκινητικά δυστυχήματα.

Το αποτέλεσμα θα είναι οι άνθρωποι να θεωρούν την πιθανότητα εκδήλωσης ανθρωποκτονιών μεγαλύτερη από ό,τι πραγματικά είναι ενώ το αντίθετο θα συμβεί για τα αυτοκινητικά δυστυχήματα. Κάτι τέτοιο βέβαια δεν ισχύει.

4. Αγκίστρωση
Η αγκίστρωση (anchoring) συμβαίνει όταν τα άτομα δίνουν μεγαλύτερη σημασία από ό,τι πρέπει στην αρχική πληροφορία που δέχονται.

Ας επιλέξουμε έναν τυχαίο αριθμό όπως είναι, π.χ., η ηλικία μου τουτέστιν 32. Τώρα, πιστεύετε ότι ο αριθμός των αφρικανικών χωρών που ανήκουν στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών είναι μεγαλύτερος ή μικρότερος από 32; Ποιος πιστεύετε ότι είναι ο αριθμός τους;

Προφανώς η ηλικία μου δεν έχει καμία σχέση με την απάντηση στο παραπάνω ερώτημα. Κατά πάσα πιθανότητα, όμως, η ηλικία μου είχε κάποια επίδραση στην απάντησή σας. Όταν τέθηκε αυτό το ερώτημα σε έρευνες, οι ερωτώμενοι στους οποίους είχε δοθεί μεγάλος αριθμός απάντησαν ότι οι αφρικανικές χώρες που ανήκουν στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών ανέρχονται σε 45+. Αντίστοιχα, οι ερωτώμενοι στους οποίους είχε δοθεί μικρός αριθμός απάντησαν ότι ανέρχονται σε 25-.

Το φαινόμενο της αγκίστρωσης δεν έχει να κάνει μόνο με αριθμούς. Σε μια άλλη, κλασική πλέον στην κοινωνική ψυχολογία, έρευνα οι συμμετέχοντες έβλεπαν τον υπεύθυνο της έρευνας καθώς ζητούσε από ένα άτομο να γράψει ένα δοκίμιο υπέρ του Φιντέλ Κάστρο, ενώ άλλοι συμμετέχοντες τον έβλεπαν καθώς ζητούσε από ένα άλλο άτομο να γράψει ένα δοκίμιο κατά του Φιντέλ Κάστρο.

Αφότου διάβασαν το δοκίμιο υπέρ και το δοκίμιο κατά, ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να μαντέψουν την πραγματική γνώμη του γράφοντος για τον Κάστρο. Το αποτέλεσμα ήταν οι συμμετέχοντες που διάβασαν το δοκίμιο υπέρ να θεωρήσουν ότι ο συγγραφέας ήταν μάλλον υπέρ του Κάστρο και στην πραγματικότητα, ενώ αυτοί που διάβασαν το δοκίμιο κατά να θεωρήσουν το αντίθετο. Και όλα αυτά παρά το γεγονός ότι οι συμμετέχοντες γνώριζαν ότι οι συγγραφείς δεν είχαν άλλη επιλογή παρά να ακολουθήσουν τις εντολές του υπεύθυνου της έρευνας.


5. Προκατάληψη
Η προκατάληψη (motivational bias) συμβαίνει όταν οι άνθρωποι δίνουν μεγαλύτερη σημασία από ό,τι πρέπει στην προσωπική τους εμπειρία.

Για παράδειγμα, κάποιος που χάνει ένα συγγενικό του πρόσωπο σε αυτοκινητικό δυστύχημα γίνεται μετά περισσότερο προσεκτικός όταν οδηγάει. Ωστόσο, θα έπρεπε να είναι προσεκτικός εξ αρχής εφόσον γνωρίζουμε ότι χιλιάδες άτομα χάνουν τη ζωή τους ετησίως στην άσφαλτο.

Το παραπάνω είναι ένα παράδειγμα «θετικής» προκατάληψης. Υπάρχει, όμως, και η «αρνητική» προκατάληψη. Επί παραδείγματι, κάποιος καπνιστής προέρχεται από οικογένεια καπνιστών κανείς από τους οποίους δεν έχει εμφανίσει πάθηση που συνδέεται με το κάπνισμα (λ.χ. καρκίνο, καρδιακά και αναπνευστικά προβλήματα) παρά το προχωρημένο της ηλικίας τους. Σε αυτήν την περίπτωση, ο καπνιστής θεωρεί ότι, εφόσον οι δικοί του δεν έπαθαν ποτέ τίποτα, δεν θα πάθει ούτε αυτός. Αυτό όμως έρχεται σε αντίθεση με τις στατιστικές πιθανότητες να εμφανίσει κάποια τέτοια πάθηση εφόσον καπνίζει.

6. Διαιώνιση των ζημιών
Η διαιώνιση των ζημιών (sunk-cost trap) συμβαίνει όταν το άτομο έχει επενδύσει πόρους (χρήματα, χρόνο, ενέργεια) προσπαθώντας να πετύχει κάποιο σκοπό όπως είναι, π.χ., να κερδίσει στο καζίνο, να σώσει μια ερωτική σχέση που παραπαίει ή, για να δώσουμε ένα επιχειρηματικό παράδειγμα, να συνεχίζει να επενδύει σε κάποιο ζημιογόνο project το οποίο προφανώς δεν έχει πιθανότητες επιτυχίας.

Η παγίδα αυτή οφείλεται στην τάση των ανθρώπων να αποστρέφονται τις ζημίες και να προσπαθούν να έχουν κέρδη. Ωστόσο, κάποιες φορές είναι καλύτερο να σταματάμε τις ζημίες μας παρά να συνεχίζουμε να κυνηγάμε τα κέρδη χάνοντας έτι περισσότερους πόρους.

7. Επιβεβαίωση
Η επιβεβαίωση (confirmation bias) είναι η τάση να ψάχνουμε πληροφορίες που επιβεβαιώνουν την αρχική μας άποψη για κάποιο θέμα και να αποφεύγουμε πληροφορίες που δεν την επιβεβαιώνουν. Αυτό, όμως, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να μην ανακαλύψουμε σημαντικά λάθη στην άποψή μας ή να παραβλέψουμε άλλες εναλλακτικές απόψεις που μπορεί να είναι ορθότερες.

Κλασικό παράδειγμα αποτελεί το «δίλημμα του σερβιτόρου». Ας υποθέσουμε ότι έχουμε έναν σερβιτόρο σε ένα εστιατόριο σε ώρα αιχμής. Λόγω της πολλής δουλειάς δεν μπορεί να εξυπηρετήσει άριστα όλους τους πελάτες οπότε εξυπηρετεί καλύτερα αυτούς που πιστεύει ότι θα του δώσουν καλό φιλοδώρημα. Και έτσι φαίνεται να γίνεται. Μόνο οι πελάτες που πρόβλεψε ότι θα του δώσουν καλό φιλοδώρημα το κάνουν.

Ωστόσο, ο σερβιτόρος δεν συνειδητοποιεί ότι το φιλοδώρημα μπορεί να είναι το αποτέλεσμα της καλύτερης εξυπηρέτησης που προσφέρει στους συγκεκριμένους πελάτες και άρα η έλλειψη φιλοδωρήματος από τους πελάτες που δεν εξυπηρέτησε καλά οφείλεται στην κακή εξυπηρέτηση.

Λογικά, ο μόνος τρόπος για να εξακριβώσει αν είχε δίκιο εξ αρχής είναι να μην εξυπηρετήσει καλά αυτούς που του φαίνονται ότι θα αφήσουν φιλοδώρημα και να εξυπηρετήσει άριστα αυτούς που του φαίνονται ότι δεν θα δώσουν φιλοδώρημα.


Cogito ergo sum

Πρωτοδημοσιεύθηκε εδώ

Θα Χρησιμοποιούσε ο Adam Smith το Linux;

Αντί lead: υποθέτω ότι λόγω του τίτλου, που είναι εσκεμμένα «παραπλανητικός» :), κάποιοι αναγνώστες θεώρησαν ότι το post θα αναφέρεται στην τεχνική υπεροχή ή μη του Linux. Σόρρυ, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μου –άλλωστε, δεν είμαι ειδικός. Επομένως, εάν ανήκετε σε αυτήν την κατηγορία αναγνωστών, μη χάνετε άδικα τον χρόνο σας εδώ. Από την άλλη πλευρά όμως,...


...εάν σας ενδιαφέρει η σχέση που υπάρχει μεταξύ του Adam Smith, της ελεύθερης αγοράς (ναι, ναι, αναφέρομαι σε εκείνο το κακό που ακούει στο όνομα καπιταλισμός! ) και του open source εν γένει, τότε, νομίζω, θα βρείτε αυτό το post ενδιαφέρον. Πάμε λοιπόν;

Πρώτα, μερικές παραδοχές
Πώς μου ήρθε η ιδέα γι’ αυτό το post; Περιδιαβαίνοντας σε κάποια ελληνικά blogs, συζητώντας με φίλους προγραμματιστές που είναι ένθερμοι υποστηρικτές του open source, παρατηρώντας γενικά τη διαμάχη μεταξύ open source και proprietary source (το λεω σωστά;) κατέληξα σε μία βασική παραδοχή επί της οποίας θα στηρίξω τα λεγόμενά μου.

Η παραδοχή μου είναι: από τη μια έχουμε τους υποστηρικτές του open source τους οποίους, για την ευκολία της συζήτησης, επιτρέψτε μου να τους κατατάξω στους «καλούς», και από την άλλη έχουμε τους υποστηρικτές του proprietary source τους οποίους, για τον ίδιο λόγο, επιτρέψτε μου να τους κατατάξω στους «κακούς».

Ο βασιλιάς των κακών είναι η Microsoft, σωστά; Το σκεπτικό των καλών παει, αν το αντιλαμβάνομαι καλά, κάπως έτσι: Η Microsoft κρατάει το source code κλειστό, αποτελεί μονοπώλιο, εξοντώνει έτσι τις υπόλοιπες software εταιρείες, δεν προάγει την καινοτομία στο software industry, κρατάει αιχμάλωτους τους πελάτες της και, τέλος, τα προϊόντα της είναι κακής ποιότητας. Εδώ συμφωνώ με τους καλούς.

Το σκεπτικό των καλών συνεχίζει κάπως έτσι: η Microsoft, μια γιγαντιαία πολυεθνική εταιρεία, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα του καπιταλισμού και των δεινών του, ο Bill Gates είναι ο αρχέτυπος καπιταλιστής, έπεται λοιπόν ότι ο καπιταλισμός είναι κακός, καταδυναστεύει τους καταναλωτές και, φυσικά, τους πολίτες. Εδώ διαφωνώ με τους καλούς.

Γιατί διαφωνώ
Η Microsoft είναι πολυεθνική εταιρεία. Ο Bill Gates είναι ο αρχέτυπος καπιταλιστής. Ο καπιταλισμός, όμως, δεν είναι ο Gates. Ο καπιταλισμός –ως οικονομικοπολιτική έννοια- δεν συνάδει με τις πρακτικές του Gates και του κάθε Gates. Με άλλα λόγια, διαφωνώ διότι ο καπιταλισμός (ή, καλύτερα, η ελεύθερη αγορά) είναι υπέρ του ελεύθερου –αλλά όχι ασύδοτου- ανταγωνισμού, είναι κατά των μονοπωλίων, είναι υπέρ του καταναλωτή. (Αν ενδιαφέρεται κανείς, έχω αναφερθεί σε άλλο post στον καπιταλισμό και ειδικότερα σε μία από τις εκφάνσεις του που είναι τα brands).

Εδώ θα κάνω μόνο μερικές γενικές σκέψεις. Πρώτον, η Microsoft αναπτύχθηκε στις Η.Π.Α., μια καπιταλιστική χώρα, αλλά, επίσης, σε αυτήν τη χώρα ήταν που πήγε στα δικαστήρια κατηγορούμενη για μονοπωλιακές τακτικές –να το «πολιτική» στο «οικονομικοπολιτική έννοια». Και μάλιστα η πρωτοβάθμια απόφαση ήταν κατά της.

Ας υποθέσουμε, όμως, ότι η x Microsoft ήταν ελληνική εταιρεία. Πόσες πιστεύετε ότι θα ήταν οι πιθανότητες να βρεθεί ενώπιον του ελληνικού συστήματος δικαιοσύνης; Και, φυσικά, δεν νομίζω να θεωρεί κανείς τη χώρα μας περισσότερο καπιταλιστική από τις Η.Π.Α. (και ας μην ξεχνάμε ότι εδώ, σε αυτήν την σοσιαλιστική (μέχρι πρότινος τουλάχιστον) και προοδευτική κατά τα άλλα χώρα, ευδοκιμούν τακτικές ελέγχου της αγοράς από διάφορες εταιρείες, αλλά τα media, οι πολιτικοί μας, η δήθεν Επιτροπή Ανταγωνισμού και λοιποί εθνοσωτήρες ασχολούνται με το πόσο έχει το μαρούλι...)...

Δεύτερον, ο καπιταλισμός (εννοώ μόνο το «οικονομική» του «οικονομικοπολιτική έννοια») ανέθρεψε τη Microsoft, αλλά είναι η εγγενής «δημιουργική καταστροφή» (τη φράση πρώτος εισήγαγε ο αυστριακός οικονομολόγος Joseph Schumpeter) του καπιταλισμού που τώρα στρέφεται εναντίον της. Είναι ο υγιής ανταγωνισμός, είναι η ελεύθερη αγορά, είναι ο ίδιος ο καπιταλισμός που τώρα την στριμώχνει. IBM, Sun Microsystems κ.ά. είναι, αν θυμάμαι καλά,...καπιταλιστές! Ιδού, λοιπόν, η έννοια του ελεύθερου ανταγωνισμού. Πρόσφατα, π.χ., η IBM απελευθέρωσε 500 πατέντες. Γιατί το έκανε; Από την καλή της την ψυχή; Όχι, βέβαια, το έκανε για να προωθήσει το open source ως αντίβαρο στην Microsoft. Να, λοιπόν, που η επιδίωξη του ιδιοτελούς συμφέροντος οδηγεί στο γενικό καλό...

Τρίτον, ας δούμε ποιος ήταν ο λόγος που ξεκίνησε το open source. Προφανώς η επικυριαρχία της Microsoft. Τι σημαίνει αυτό; Ότι κάποιος είχε την ιδέα να ανταγωνιστεί με αυτόν τον τρόπο τη Microsoft. Το έκανε από την καλή του την καρδιά; Γιατί ήθελε απλώς να νικήσει το «κακό»; Δεν νομίζω. Απλά, είχε την ευφυία να δημιουργήσει ένα διαφορετικό business model ώστε να ανταγωνιστεί. Άλλωστε σήμερα το Linux, π.χ., δεν είναι ουσιαστικά μια πολυεθνική καπιταλιστική εταιρεία; Δεν είναι ένα ισχυρό brand; Δεν έχει κέρδη; Αυτό είναι ο καπιταλισμός.

Ας δούμε ένα άλλο διεθνές brand τώρα –το Firefox. Ποιο είναι το business model του; Δημιουργώ έναν not-for-profit οργανισμό και επιτίθεμαι έτσι στη Microsoft. Επί τη ευκαιρία, από πού είχε την αρχική του χρηματοδότηση; Από την AOL, την IBM, την Sun Microsystems και την Nokia –και αυτές οι εταιρείες δεν είναι σίγουρα μαγαζάκια της γειτονιάς, είναι (νάτες πάλι οι κακές λέξεις) καπιταλιστικές, πολυεθνικές εταιρείες...

Ας δούμε όμως μερικές από τις σκέψεις του πατέρα της Οικονομικής επιστήμης, του πιονέρου της ελεύθερης αγοράς και του φιλελευθερισμού, του Adam Smith (Έρευνα για τη φύση και τις αιτίες του Πλούτου των Εθνών, 1776).

«Δεν περιμένουμε το φαγητό μας να προέλθει από την καλοσύνη του χασάπη, του ζυθοποιού, ή του φούρναρη, αλλά από μέριμνα για το προσωπικό τους συμφέρον».

«Καμία κοινωνία δεν μπορεί να ευημερεί και να ευτυχεί ενόσω το κατά πολύ μεγαλύτερο μέρος πένεται και δυστυχεί».

«Η κατανάλωση είναι ο μοναδικός σκοπός και λόγος ύπαρξης ολόκληρης της παραγωγής».

«Το μονοπώλιο είναι ένας μεγάλος εχθρός της καλής διαχείρισης, που δεν είναι δυνατόν να καθιερωθεί σε μια χώρα, παρά μόνο μέσω του ελεύθερου και γενικού ανταγωνισμού, ο οποίος αναγκάζει κάθε άτομο να καταφύγει σε αυτόν, για την υπεράσπιση των ιδίων του συμφερόντων, με αποτέλεσμα να προκύπτει έτσι το γενικότερο καλό της κοινωνίας».

«Η πολιτική της Ευρώπης, με το να μην αφήνει τα πράγματα ελεύθερα, προκαλεί άλλες ανισότητες, πολύ μεγαλύτερης σημασίας».

«Το συμφέρον των επιχειρηματιών είναι πάντα η διεύρυνση της αγοράς και ο περιορισμός του ανταγωνισμού. Η διεύρυνση της αγοράς ενδέχεται συχνά να συμβαδίζει σε σημαντικό βαθμό με τα συμφέροντα της κοινωνίας. Αλλά ο περιορισμός του ανταγωνισμού είναι πάντα αντίθετος με αυτά, και το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να δώσει στους επιχειρηματίες τη δυνατότητα να επιβάλουν, για δικό τους λογαριασμό, ένα αυθαίρετο φόρο επί των άλλων συμπολιτών τους, μέσω της αύξησης των κερδών τους πάνω από τα φυσικά τους επίπεδα».

Όπως καταλαβαίνουμε, λοιπόν, ο μεγάλος εχθρός του Adam Smith, αντίθετα από ό,τι πιστεύεται, δεν είναι τόσο το ίδιο το κράτος όσο τα κάθε είδους μονοπώλια. Και κάτι ακόμη: Αυτά που λεει ο Adam Smith δεν είναι απλά φιλοσοφίες, αλλά τις τεκμηριώνει στο βιβλίο του. Είναι αλάθητος; Όχι. Αλλά η ουσία της θεωρίας του είναι ορθή...

Συμπερασματικά
Η ελεύθερη αγορά, ο καπιταλισμός αν θέλετε, ως οικονομικοπολιτική έννοια, είναι κατά των μονοπωλίων, κατά του αθέμιτου και ασύδοτου ανταγωνισμού, αλλά υπέρ του καταναλωτή και υπέρ της κοινωνίας. Και το ότι είναι υπέρ όλων αυτών δεν είναι αποτέλεσμα της καλοσύνης του, δεν είναι αποτέλεσμα της «ηθικής των προθέσεων», αλλά της ιδιοτέλειας του ατόμου που, στην προσπάθεια για την επιδίωξη του προσωπικού του συμφέροντος, οδηγεί στο γενικότερο καλό. Το γεγονός ότι πολλές φορές γίνεται το αντίθετο δεν έχει να κάνει με τη δήθεν εγγενή κακία του καπιταλισμού, αλλά με τις εσφαλμένες και συνήθως ταπεινών ελατηρίων πράξεις ή παραλείψεις του κράτους.


Πρωτοδημοσιεύθηκε εδώ

Τι έκανε η κυβέρνηση στα χρήματά μας;

Το Δίκτυο Ελευθερίας σας προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου "Τι έκανε η κυβέρνηση στα χρήματα μας" του Murray Rothbard που εξέδωσε σε συνεργασία με τις εκδόσεις Ελάτη

Η παρουσίαση θα λάβει χώρα στο βιβλιοπωλείο Πατάκη, Ακαδημίας 65, στην Αθήνα, την Τρίτη 22 Φεβρουαρίου στις 6 το απόγευμα. Ομιλητές θα είναι ο Πάσχος Μανδραβέλης, ο Πάνος Ευαγγελόπουλος και ο Δημήτρης Σκάλκος. Το βιβλίο προλογίζει ο επιχειρηματίας και μαθητής των James Buchanan (Nobel Prize 1986)και Gordon Tullock, Ιάσων Ζαφόλιας.

Το "Αόρατο Χέρι", τα PC, κι η Ανακύκλωση

Πώς μπορεί να εφαρμοστεί η ανακύκλωση ώστε να είναι όλοι –περιβάλλον, επιχειρήσεις, καταναλωτές- κερδισμένοι; Η λύση: η εφευρετικότητα του «αόρατου χεριού»΄ η εφευρετικότητα της ελεύθερης αγοράς.

Καταρχάς, ένα word-association test: «Περιβάλλον;», «Ανακύκλωση;», «Ελεύθερη αγορά;». «Καλό», «Καλή», «Κακή». Αυτές είναι, υποθέτω, οι λέξεις που έρχονται στο μυαλό των περισσοτέρων όταν ακούν τις παραπάνω λέξεις. Το περιβάλλον, η προστασία του δηλαδή, είναι κάτι καλό, η ανακύκλωση είναι κάτι καλό, η ελεύθερη αγορά είναι κάτι κακό. Είναι, όμως, έτσι ακριβώς;

Αναμφίβολα η προστασία του περιβάλλοντος είναι κάτι καλό όπως είναι και η ανακύκλωση. Ωστόσο η ανακύκλωση, για παράδειγμα, επιφέρει κόστος. Επομένως, στις περισσότερες περιπτώσεις, η απόφαση για την εφαρμογή προγράμματος ανακύκλωσης πρέπει να λαμβάνεται κατόπιν αξιολόγησης του κόστους και του οφέλους της (cost-benefit analysis).

Πολύ συχνά το κράτος παρεμβαίνει με διάφορες κανονιστικές ρυθμίσεις και νόμους οι οποίες έχουν ως σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά το σύνηθες αποτέλεσμα είναι απλώς να επιβαρύνει με κόστος τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Στην καλύτερη περίπτωση, η προστασία του περιβάλλοντος επιτυγχάνεται με σημαντικό, όμως, κόστος. Κόστος, δηλαδή, που υπερβαίνει το όφελος. Στη χειρότερη περίπτωση, η προστασία του περιβάλλοντος δεν επιτυγχάνεται αλλά το κόστος παρόλα αυτά πρέπει να επωμισθεί από τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Με άλλα λόγια, σε αυτές τις περιπτώσεις, η ανακύκλωση αφενός μειώνει τα κέρδη των επιχειρήσεων και αφετέρου επιβαρύνει τις τσέπες των καταναλωτών.

Υπάρχει, όμως, κι άλλη λύση. Το «αόρατο χέρι» του Adam Smith. Η προστασία, δηλαδή, του περιβάλλοντος με βασισμένες στην αγορά μεθόδους οι οποίες έχουν θετικά αποτελέσματα για όλους: περιβάλλον, επιχειρήσεις, καταναλωτές. Ένα τέτοιο παράδειγμα του «αόρατου χεριού» εν δράσει αποτελεί και η πρόσφατη κίνηση της εταιρείας online δημοπρασιών eBay με το πρόγραμμά της Rethink.

Κάθε μέρα στις Η.Π.Α. αντικαθίστανται περίπου 130.000 ηλεκτρονικοί υπολογιστές από τους οποίους μόνο το 1/10 περίπου ανακυκλώνεται. Ως γνωστόν, όμως, οι υπολογιστές περιέχουν τοξικά στοιχεία όπως είναι ο μόλυβδος και ο υδράργυρος τα οποία είναι πολύ επιβλαβή για το περιβάλλον και τον άνθρωπο.

Αυτού του είδους τα απορρίμματα, το λεγόμενο e-waste, αποτελεί το ταχύτερα αυξανόμενο είδος απορρίμματος και στην Ευρώπη. Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Ένωση θέσπισε μία ντιρεκτίβα το 2003 η οποία υποχρεώνει του κατασκευαστές στην ανακύκλωση των προϊόντων τους και η οποία λίγο-πολύ δεν εφαρμόζεται καθότι δεν έχει γίνει νόμος στις περισσότερες χώρες της Ε.Ε. Στις Η.Π.Α. και συγκεκριμένα στην Καλιφόρνια από 1/1/2005 τέθηκε σε ισχύ νόμος σύμφωνα με τον οποίο επιβάλλεται ένα επιπλέον ποσοστό στην τιμή πώλησης υπολογιστών κ.λπ. ώστε να καλυφθεί έτσι το κόστος της ανακύκλωσής τους.

Η αντίδραση των εταιρειών, όπως είναι η IBM, η Hewlett-Packard και η Dell, ήταν να εφαρμόσουν τα δικά τους προγράμματα ανακύκλωσης ώστε να αποτρέψουν έτσι την περαιτέρω θέσπιση (κοστοβόρων) νόμων και ρυθμίσεων σχετικά με την ανακύκλωση. Ωστόσο, τα περισσότερα από αυτά τα προγράμματα δεν έχουν επιδείξει ιδιαίτερη επιτυχία και ο κυριότερος λόγος γι’ αυτό είναι ότι επιβαρύνουν τον καταναλωτή με κάποιο κόστος. Για παράδειγμα, για να πάρει η Apple πίσω έναν παλιό Mac για ανακύκλωση θα πρέπει ο κάτοχός του να πληρώσει τριάντα δολάρια.

Το πρόβλημα, λοιπόν, είναι: πώς μπορεί να εφαρμοστεί η ανακύκλωση ώστε να είναι όλοι –περιβάλλον, επιχειρήσεις, καταναλωτές- κερδισμένοι; Η λύση: η εφευρετικότητα του «αόρατου χεριού»΄ η εφευρετικότητα της αγοράς.

Ας δούμε τι έκανε η eBay. Ο Patrick Jabal είναι υπεύθυνος της κατηγορίας Computer and Networking στην eBay. Οι ετήσιες συναλλαγές αυτής της κατηγορίας ανέρχονται στα 2.5 δισ δολάρια. Ο Jabal παρατήρησε ότι υπήρχε ζήτηση για μεταχειρισμένους, φθηνούς υπολογιστές αλλά δεν υπήρχε η ανάλογη προσφορά. Μολονότι πολλοί χρήστες του eBay είχαν στην κατοχή τους παλιούς υπολογιστές που δεν τους χρησιμοποιούσαν πλέον αυτοί έμεναν πεταμένοι σε μια γωνιά του σπιτιού τους διότι το να τους προσφέρουν για πώληση μέσω της eBay ήταν δύσκολο. Ο Jabal, θέλοντας να αυξήσει την προσφορά, ανέλυσε το πρόβλημα και το συμπέρασμά του ήταν ότι η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν το γεγονός ότι οι περισσότεροι από τους κατόχους των παλιών υπολογιστών δεν γνώριζαν τα τεχνικά χαρακτηριστικά αυτών και επομένως τους ήταν δύσκολο να τους «ανεβάσουν» στο site της eBay.

Η λύση του Jabal ήταν να δημιουργήσει ένα web-based πρόγραμμα το οποίο σκανάρει τους παλιούς υπολογιστές και βλέπει έτσι τα εξαρτήματά τους. Έτσι γίνεται εύκολο για τον κάτοχο να αξιολογήσει την αξία του υπολογιστή του και να τον προσφέρει προς πώληση μέσω της eBay. Ο Jabal, λοιπόν, διέγνωσε μια ανισορροπία μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης και τη διόρθωσε με αυτόν τον απλό και έξυπνο τρόπο.

Δεν σταμάτησε όμως εκεί. Γνωρίζοντας το πρόβλημα του e-waste και την αυξανόμενη νομοθεσία περί ανακύκλωσης σκέφτηκε τι θα μπορούσε να κάνει γι’ αυτό το πρόβλημα. Το αποτέλεσμα ήταν η eBay να διευκολύνει τους χρήστες της στη δωρεά του παλιού τους υπολογιστή σε κάποιο φιλανθρωπικό ίδρυμα ή στην προώθησή του σε κάποιο κέντρο ανακύκλωσης της περιοχής τους. Δεν νομίζω, πραγματικά, ότι θα μπορούσε η eBay να έχει διαλέξει καλύτερο όνομα για αυτό το πρόγραμμα. Το Rethink έπεσε διάνα.

Εν κατακλείδι, η εφευρετικότητα της eBay, πρώτον, δημιούργησε αξία (value) τόσο γι’ αυτούς που ήθελαν να αγοράσουν ένα μεταχειρισμένο pc όσο και γι’ αυτούς που ήθελαν να το πουλήσουν, δεύτερον, αύξησε έτσι και η ίδια τα έσοδά της και, τρίτον, βοήθησε στην εφαρμογή της ανακύκλωσης και την προστασία του περιβάλλοντος. Το «αόρατο χέρι» εν δράσει.

Πρωτοδημοσιεύθηκε εδώ

Ο ανθρωπος πανω απο τα κερδη?

Για μια ακομη φορα η αξιοποιηση των ολυμπιακων εγκαταστασεων προσκρουει στις αντιδρασεις των κατοικων της περιοχης, οι οποιοι με την βοηθεια πολλων ΜΜΕ ελπιζουν να φωναξουν αρκετα ωστε να περασει η θεση τους. Και το αστειο ειναι το συνθημα τους: Ο ανθρωπος πανω απο τα κερδη!

Μηπως εννοουν ο εαυτουλης μας πανω απο ολα? Γιατι αλλιως δεν εξηγειται η επιμονη τους σε νεοπλουτιστικα σχεδια μεγαλειου για τον καθε τοπικο δημαρχο. Παρκο θελουν ολο το Ελληνικο, παρκο και στον ιπποδρομο. Πολλοι απο μας εχουν δει την πλανη αυτων των επιχειρηματων, εχουν επιχειρηματολογησει υπερ μιας αξιοποιησης των χωρων που θα χρησιμοποιει την ιδιωτικη πρωτοβουλια. Εγω αναρωτιεμαι για μια ακομη φορα. Ποιος ειπε στον καθε δημαρχισκο οτι του ανηκουν αυτοι οι χωροι? Ποιος τους εδωσε το δικαιωμα να απαιτουν να οφεληθουν τοσο ανισα απο μια Ολυμπιαδα που κοστισε τοοοσο πολυ σε ολους τους Ελληνες? Νομιζει ο δημαρχος Ελληνικου πχ οτι πληρωσαμε ολοι τετοια ποσα για το νεο αεροδρομιο ωστε ο χωρος του παλιου να γινει παρκο για την παρεα του? Υπαρχουν σιγουρα πολυ καλυτεροι τροποι αξιοποιησης και ειναι καθηκον της κυβερνησης να βαλει αυτους τους ΝΙΜΒΥιστες στην θεση τους!