There is no such thing as a free lunch.
Milton Friedman
Οι αναδιανεμητικές πολιτικές ασκούν μια αναμφισβήτητη έλξη τόσο στους πολιτικούς, όσο και στους πολίτες, γιατί κρύβοντας τις συνέπειες και τα κόστη τους μπορούν να ακούγονται ασυναγώνιστα ευχάριστες. Συνήθως παρουσιάζονται ως οι μοντέρνες εκδοχές του Ρομπέν των Δασών. Στην ουσία όμως κάθε πολιτική επιλογή και κάθε παρέμβαση του κράτους στις δραστηριότητες των πολιτών έχει συνέπειες για όλους πέρα από τους προφανείς δαιμονoποιημένους "προνομιούχους" (όπως είχε και για το εμπόριο και την συνολική ευημερία η ύπαρξη ληστών στα δάση), οι οποίες ελάχιστα συνυπολογίζονται τόσο στην προπαγάνδα μιας παρεμβατικής επιλογής όσο και στον απολογισμό της (όταν γίνεται). Η περίπτωση του κρατικού παρεμβατισμού στις τιμές των φαρμάκων στην Ευρώπη είναι χαρακτηριστική πώς οι καλύτερες των προθέσεων μπορούν να οδηγήσουν σε επικίνδυνα αποτελέσματα.
Στις αρχές τις δεκαετίας του '90, ένας από τους τομείς αιχμής και πρωτοπορίας της Ευρώπης, ήταν η φαρμακευτική της βιομηχανία. Μια βιομηχανία που παρήγαγε προϊόντα υψηλότατης προστιθέμενης αξίας, αξιοποιούσε επιστήμονες και τεχνικούς με υψηλότατες και εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες, εξήγαγε σε όλο τον κόσμο και πρόσφερε γρήγορα στους κατοίκους της Ευρώπης τα τελευταία και αποτελεσματικότερα φάρμακα. Η κατάσταση αυτή δεν ισχύει πια.
Όπως εξηγεί ο αρμόδιος επίτροπος της Κομισιόν Günter Verheugen, ενώ το 1990 6 από τα 10 πρώτα σε πωλήσεις παγκοσμίως φάρμακα ήταν ευρωπαϊκής προέλευσης, σήμερα είναι μόνο τα 2. Ενώ το 1990 η ευρωπαϊκή φαρμακοβιομηχανία ξόδευε 50% περισσότερα χρήματα για έρευνα σε νέα φάρμακα από την αμερικανική, σήμερα η αμερικανική ξοδεύει 40% περισσότερα. Ενώ παλαιότερα η Ευρώπη ήταν ελκυστικός τόπος εργασίας για κορυφαίους ερευνητές, σήμερα υπάρχει μια σταθερή απορρόφηση των ικανότερων ερευνητών από τις ΗΠΑ, το γνωστό brain drain. Ενώ παλιότερα τα περισσότερα νέα φάρμακα πρωτοκυκλοφορούσαν στην Ευρώπη, σήμερα υπάρχει σοβαρότατη καθυστέρηση πρόσβασης των Ευρωπαίων ασθενών σε νέες, αποτελεσματικότερες φαρμακευτικές αγωγές για τα ιατρικά τους προβλήματα. Η Ευρώπη χάνει σε πρόσβαση σε νέες θεραπείες, υγεία των πολιτών της, ερευνητές, απασχόληση, επιχειρηματικότητα και εξαγωγές.
Πλέον τα φάρμακα εισάγωνται στην ευρωπαϊκή αγορά με σημαντική καθυστέρηση από την κυκλοφορία τους στις ΗΠΑ. Και επιπλέον, μετά την εισαγωγή τους, έχουν πολύ πιο αργούς ρυθμούς διείσδυσης και χρήσης.
H έρευνα για νέα φάρμακα σχετίζεται απόλυτα με τις επιστροφές που έχουν οι εταιρίες από την πώλησή τους. Αν νομοθετικά εμποδίζεις μια εταιρία βγάλει κέρδος σε μια τόσο επισφαλή και ριψοκίνδυνη επένδυση όπως τα φάρμακα (που θέλουν χρόνια ερευνών και δοκιμών με χιλιάδες ερευνητές και αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ, και σε κάθε στάδιο τους μπορεί να κριθούν ακατάλληλα) τότε απλά μηδενίζεις την έρευνα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ευρωπαϊκές νέες εταιρίες βιοτεχνολογίας είναι πολύ πιο πιθανόν να αποτύχουν και να κλείσουν 3 με 5 χρόνια μετά την ίδρυσή τους σε σχέση με τις αντίστοιχες αμερικανικές. Οι κρατικές ρυθμίσεις της αγοράς στην Ευρώπη εμποδίζουν νέους παίχτες να εισέλθουν στην αγορά και αποθαρρύνουν τους υπάρχοντες να επενδύουν στην έρευνα, με όλο το κοινωνικό και οικονομικό κόστος που αυτό συνεπάγεται τελικά.
Για έχουμε μια εικόνα του κόστους αυτού μπορούμε να δούμε ότι η Γαλλία παρήγαγε περίπου 50 νέα φάρμακα το χρόνο το 1985-1989 ενώ μόλις 12 το 1990-1994. Σήμερα, μια ανάλογη απώλεια περίπου 10 νέων φαρμάκων για την αμερικανική αγορά θα σήμαινε:
-10 δις δολλάρια λιγότερα για έρευνα το χρόνο
-5 εκατομμύρια life-years (κόστους άνω των 500δις$).
Η πολιτική του ρυθμισμένα φτηνού φαρμάκου ακούγεται εκλυστική. Δίνει την ψευδαίσθηση της ισότητας στη ζωή και της βοήθειας των αναξιοπαθούντων. To κόστος όμως το φαρμάκων καλύπτεται από τα ταμεία, και στην ουσία απλά είναι ένας μηχανισμός έμμεσης επιδότησης των ασφαλιστικών ταμείων και κάλυψης των δικών τους προβλημάτων. Σε όλη όμως την Ευρώπη οι πολιτικές ρύθμισης των τιμών των φαρμάκων έχουν αποτύχει να συγκρατήσουν τα αυξανόμενα έξοδα των ταμείων για φάρμακα. Διότι το αποτέλεσμά της είναι (πέρα από τις απώλειες σε έρευνα, ερευνητές, απασχόληση, εξαγωγές, επιχειρηματικότητα και ανάπτυξη) η διαφθορά του μηχανισμού υγείας και η υπερκατανάλωση φαρμάκων. Εξετάζοντας τις πολιτικές ρύθμισης της ΕΕ, αποδεικνύεται ότι η αποτελεσματικότητα μεγιστοποιείται όταν οι τιμές των φαρμάκων καθορίοζονται εντός ελεύθερων ανταγωνιστικών αγορών.
Όταν οι εταιρίες αδυνατούν να καλύψουν τα έξοδά τους μέσω της τιμής, αναγκάζονται να αυξήσουν τον όγκο των πωλήσεων. Τα φάρμακα δεν είναι όμως είδος ελεύθερης κατανάλωσης όπως τα αναψυκτικά ή τα αυτοκίνητα, πρέπει να συνταγογραφηθούν. Οι γιατροί χρηματοδοτούνται από τις εταιρίες (είτε άμεσα, είτε συνήθως έμμεσα κάλυψη εξόδων για συνέδρια κτλ) ώστε να υπερσυνυνταγογραφούν. Δεν είναι τυχαία η καθυστέρηση στη υιοθέτηση νέων φαρμάκων ακόμα και όταν αυτά γίνουν διαθέσιμα, είναι αποτέλεσμα της ανάπτυξης αυτών των παράπλευρων μηχανισμών. Οι φαρμακοποιοί πουλάνε φάρμακα ελεύθερα ακόμα και χωρίς συνταγή, ακόμα και όταν αυτή είναι απαραίτητη (ποιός φαρμακοποιός σας έχει ζητήσει γνωμάτευση/συνταγή γιατρού για να σας δώσει αντιβιωτικά;). Οι πολίτες τελικά έχουν εθιστεί στην υπερκατανάλωση φαρμάκων καταστρέφοντας και την θεραπευτική αξία τους και επιβαρύνοντας το σύστημα υγείας με τις σοβαρές παρενέργειές της ανεξέλεγκτης χρήσης. Και όλα αυτά στο όνομα μιας πολιτικής υποτιθέμενης κοινωνικής προστασίας της οποίας το κόστος ούτε βλέπουμε, ούτε συχετίζουμε με την παρέμβαση του κράτους.
