Το λόμπυ της ελευθερίας

Με αφορμή το ταξίδι των μπλόγκερ στις Βρυξέλλες

Πριν από λίγες εβδομάδες, ο αναγνώστης του μπλογκ μου κ.Γ.Αλμπανούδης, είχε την καλοσύνη να μου στείλει μια είδηση από το BBC που είχε διαφύγει της προσοχής μου. Διαπιστώθηκε, λέει, πως οι περισσότερες ανθρωποκτονίες μέσα στο χώρο της οικίας γίνονται με τα μαχαίρια της κουζίνας γιαυτό και εξετάζονται τρόποι ν’απαγορευθούν τα μαχαίρια με αυτή τους τη μορφή ώστε όσοι φτάνουν στο σημείο να θέλουν να δολοφονήσουν κάποιο μέλος της οικογένειάς τους να μην μπορούν να το κάνουν…

Θα ήταν πολύ αστεία η είδηση αν δεν ήταν εξαιρετικά τραγική και αντιλαμβανόμαστε το μέγεθος του τραγικού όταν αναλογιζόμαστε ότι ενώ θα περιμέναμε, ως Φιλελεύθεροι που πιστεύουμε στην πρόοδο και τη βελτίωση των κοινωνιών, στις αρχές του 21ου αι. η λογική των απαγορεύσεων να περιορίζεται, και τη θέση της απαγόρευσης να την παίρνει η ενημέρωση και η κοινωνική εγρήγορση, τελικά η λογική των απαγορεύσεων να καταφέρνει να εξαπλώνεται ως επιδημία και να ξεφυτρώνει σε όλες τις εκδηλώσεις του βίου.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς άνθρωπος της γαστρονομίας όπως εγώ για να καταλάβει ότι τα μαχαίρια δεν θα αντικατασταθούν ποτέ γιατί δεν εφευρέθηκαν για να σκοτώνουν αλλά για να διαμελίζουν ό,τι δεν μπορεί να διαμελίσει το ανθρώπινο χέρι. Αυτό που μπορούμε να φανταστούμε όλοι, είναι το τί θα προκύψει στην όχι τόσο απίθανη περίπτωση που απαγορευθεί η χρήση των κλασικών μαχαιριών από στις οικίες. Τότε θ’αρχίσει η συζήτηση για τις ρυθμίσεις και τις εξαιρέσεις…

Το ίδιο εξωφρενικές, φαντάζουν στα μάτια μου όλες οι προσπάθειες για τη ρύθμιση και τον έλεγχο του διαδικτύου. Όπως τα μαχαίρια εφευρέθηκαν για να κόβουν και όχι για να δολοφονεί ο καθένας την αγαπούλα του, έτσι και το διαδίκτυο χτίστηκε έτσι ώστε να μην μπορεί να ελεγχθεί και για να διακινούνται ελεύθερα οι πληροφορίες κυρίως σε καιρό πολέμου. Το γεγονός ότι κάποιοι χρησιμοποιούν την ελευθερία που παρέχει για να περιορίσουν την ελευθερία των άλλων αυτό είναι κάτι που δεν αφορά το διαδίκτυο. Η παλαιότερη ίσως ανθρώπινη συμπεριφορά, δλδ η επιθυμία της κυριαρχίας επί του άλλου, αντιμετωπίζεται κάθε φορά ως κάτι πρωτόγνωρο, πρωτοφανές και μοναδικό που απαιτεί να το ρυθμίσουμε από την αρχή. Αυτή η προσέγγιση, δεν στέκει λογικά και όμως είναι η κυρίαρχη.

Η συνέχεια εδώ.

Όχι νέοι φόροι ΙΙΙ: Διπλή απογοήτευση από κυβέρνηση και αντιπολίτευση

There's no such thing as a free lunch.
Milton Friedman

Ασκήσαμε σκληρή κριτική στην κυβέρνηση για τις επιλογές της να αυξήσει την φορολογία, για τρεις κυρίως λόγους. Ο πρώτος είναι ότι μας είχε υποσχεθεί το αντίθετο, δηλαδή ότι ο περιορισμός της σπατάλης μέσω της περίφημης επανίδρυσης, θα έδινε περιθώρια όχι για αύξηση αλλά για μείωση στους φορολογικούς συντελεστές. Ο δεύτερος είναι ότι το σκεπτικό πίσω από τις προεκλογικές εξαγγελίες του 2004 της ΝΔ ήταν σωστό. Δηλαδή ορθώς είχε εντοπίσει τα μεγάλα αδιέξοδα της οικονομίας στα οποία οδηγούσε το τεράστιο κράτος και γι’ αυτό ακριβώς επιβραβεύτηκε με την ψήφο όσων ασφυκτιούσαν στην πραγματική οικονομία. Ο τρίτος είναι ότι η συμπεριφορά της απαξιώνει τις ίδιες τις μεταρρυθμιστικές ιδέες που επαγγέλθηκε.

Μετά από 4,5 χρόνια η διακυβέρνηση της ΝΔ απεδείχθη ασυνεπής όχι μόνο στις δεσμεύσεις της, αλλά απέναντι και στις ίδιες τις ιδέες που υποτίθεται ότι συγκροτούσαν την πολιτική της πρόταση το 2004. Είναι διπλά υπόλογη, όχι μόνο γιατί δεν εκπλήρωσε τις υποσχέσεις της, αλλά γιατί με την κούφια ρητορική της απαξίωσε αυτές τις ιδέες. Ανικανότητα, αδιαφορία ή συνειδητή επιλογή είναι κάποιες από τις εξηγήσεις. Σε κάθε περίπτωση η ΝΔ απογοήτευσε γιατί διέψευσε πλήρως τις προσδοκίες που καλλιέργησε και γιατί φανέρωσε το πόσο επιφανειακά και προσχηματικά είχε ενστερνιστεί τις ιδέες για την μείωση του κράτους.

Επιπλέον, ο τρόπος όμως συμπεριφοράς των διαχειριστών της εξουσίας τα τελευταία 4,5 χρόνια έπληξε ακόμα περισσότερο και τις ιδέες αυτές και το περιεχόμενο της πολιτικής γενικότερα. Η ΝΔ είχε στηρίξει την αντιπολιτευτική της τακτική στην εκμετάλλευση της γενικότερης αίσθησης της υπαρκτής διαφθοράς της διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ και εκλέχθηκε το 2004 με σημαία της ηθική της διαφορετικότητα. Αυτό που ο κ. Καραμανλής συμπύκνωσε στο «σεμνά και ταπεινά». Τα προκλητικά σκάνδαλα των στελεχών της σημερινής κυβέρνησης (ιδίως τον τελευταίο χρόνο) απαξιώνει στα μάτια των πολιτών όχι μόνο τους ίδιους αλλά και την πολιτική.

Το κορυφαίο έγκλημα της κυβέρνησης είναι ότι με την συμπεριφορά της μετατοπίζει την πολιτική συζήτηση στην ηθική σφαίρα, αφήνοντας την κριτική επί των πολιτικών προτάσεων στο περιθώριο. Έτσι οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης βρίσκουν εύκολα πολεμοφόδια που τις απαλλάσσουν από την ανάγκη να προτείνουν πολιτικές και να κριθούν για αυτές. Έτσι οι καταστροφικές πολιτικές προτάσεις της αντιπολίτευσης, που ζητούν την μεγέθυνση του κράτους και των δαπανών του, όχι απλά δεν αποδομούνται στον δημόσιο διάλογο αλλά αποκτούν και ηθικό πλεονέκτημα! Η ΝΔ απέδειξε με την συμπεριφορά των στελεχών της, ότι δεν διαθέτει το ηθικό ανάστημα να είναι φορέας φιλελεύθερων μεταρρυθμιστικών πολιτικών. Οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις αξίζουν καλύτερης πολιτικής εκπροσώπησης από πχ τον κ.Ζαχόπουλο, τον κ.Κιλτίδη, τον κ. Γεροντόπουλο, τον κ.Τσιτουρίδη ή τον κ.Βουλγαράκη.

Απογοητεύει σήμερα όμως και η συμπεριφορά της αντιπολίτευσης, που τάχθηκε αμέσως ενάντια στους φόρους για να καπηλευθεί την δυσαρέσκεια των νέων μέτρων. Γιατί μπορεί να έχουν ενστάσεις ως προς την διαχείριση, αλλά το σύνολο των αντιπολιτευόμενων κομμάτων ευαγγελίζεται ένα ακόμα μεγαλύτερο κράτος, από το ήδη ξεχειλωμένο τέρας που ελέγχει η ΝΔ. Σχεδόν σε κάθε πρόβλημα η άμεση πρόταση της αξιωματικής και λοιπής αντιπολίτευσης είναι περισσότερα κρατικά κονδύλια, μεγαλύτερος κρατικός παρεμβατισμός, περισσότεροι κρατικοί φορείς και μεγαλύτερη κρατική γραφειοκρατία. Η μέχρι τώρα αντιπολίτευση δεν στηριζόταν στο ότι η κυβέρνηση ξοδεύει πολλά, αλλά ότι δεν ξοδεύει αρκετά.

Είναι , για παράδειγμα, εντελώς υποκριτικό σήμερα, που η κυβέρνηση πληρώνει το κόστος της συνέχισης της πολιτικής του γιγαντωμένου, παρασιτικού κράτους, και η οικονομική κατάσταση να πλησιάζει το απροχώρητο, να διαφωνεί η αντιπολίτευση με τους πρόσθετους φόρους, όταν πριν λίγους μήνες φώναζε και κατέβαζε τον κόσμο στους δρόμους υπέρ του χρεωκοπημένου συστήματος ασφάλισης, αντιδρώντας ακόμα και στα αστεία ημίμετρα διοικητικής φύσης, που η κυβέρνηση βάφτισε μεταρρύθμιση, ζητώντας ουσιαστικά των πολλαπλασιασμό της κρατικής χρηματοδότησης σε ένα βαρέλι δίχως πάτο. Είναι επιπλέον εντελώς υποκριτικό σήμερα να διαμαρτύρονται όσοι τα τελευταία χρόνια έχουν σταθεί με κάθε δυνατό τρόπο εμπόδιο (ακόμα και με την βία των συνδικαλιστών τους) στον εξορθολογισμό των δαπανών του κράτος και το άνοιγμα της οικονομίας, στις όσες φορές η παρούσα κυβέρνηση το προσπάθησε.

Η ΝΔ φέρει σαφώς το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την τραγική πορεία της χώρας από το 2004 έως σήμερα. Αυτό όμως δεν παραγράφει τις ευθύνες ούτε αυτών που παρέδωσαν την εξουσία το 2004, ούτε αυτών που τόσα χρόνια με τον ανεύθυνο λαϊκισμό τους δημιούργησαν ένα τεράστιο πολιτικό κόστος στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις . Η διατήρηση μέχρι σήμερα των ελλειμματικών ΔΕΚΟ, η διατήρηση του υπάρχοντος ασφαλιστικού συστήματος, η προστασία αργόμισθων κομματικών στρατών εντός του κράτους είναι όλα επιλογές όχι μόνο της κυβέρνησης αλλά και όλων των κομμάτων που σήμερα κόπτονται για την υπερφορολόγηση. Είναι αξιοπρόσεκτο, και καθόλου τυχαίο, πώς τα κόμματα της αντιπολίτευσης προτίμησαν αντί να στοχεύσουν στο θέμα των φόρων, να βγάλουν επικοινωνιακά βέλη που είχαν για μήνες στην φαρέτρα τους.

Για μια υπεύθυνη πολιτική δεν φτάνει η εναντίωση στην φοροεπιδρομή της κυβέρνησης. Πρέπει να συνοδεύεται από μια συνολική πολιτική αντίληψη μείωσης του μεγέθους, του ρόλου και του κόστους του κράτους. Να στηρίζεται σε μια πολιτική πρόταση απελευθέρωσης των υγιών δυνάμεων της ιδιωτικής οικονομίας, ενίσχυσης του ανταγωνισμού, κατάργησης των γραφειοκρατικών διοικητικών εμποδίων και προσέλκυσης επενδύσεων. Να στοχεύει στην εξασφάλιση των συνθηκών για την ανάπτυξη μιας ανοιχτής οικονομίας ελεύθερης αγοράς, που σταδιακά να αναστρέψει τα πολιτικά λάθη δεκαετιών και να αντιμετωπίσει τα συσσωρευμένα χρέη. Όχι νεφελώδεις, ουτοπικές και συναισθηματικές προτάσεις αλλά ιδέες που να συμπυκνώνουν την πετυχημένη διεθνή εμπειρία (πχ την Ιρλανδία που κάποτε επικαλέστηκε ο κ.Καραμανλής αλλά ποτέ δεν εφάρμοσε ούτε μια από τις μεταρρυθμίσεις που την έκαναν πετυχημένη, την Εσθονία, την Νέα Ζηλανδία κ.ά.), τις προτάσεις των οικονομικών οργανισμών (που συστηματικά αγνοούνται) και τις αρχές του πρωτείου του ατόμου. Κάτι που κανένα κοινοβουλευτικό κόμμα δεν κάνει. Όχι να περιορίζεται σε γενικόλογες, ηθικολογικές διαπιστώσεις και καταγγελίες.

Οι νέοι φόροι είναι μια χρυσή ευκαιρία για να συνειδητοποιήσουμε ως πολίτες τις ανεπάρκειες και τα αδιέξοδα των πολιτικών των τελευταίων δεκαετιών, έστω και τώρα, πριν το κάνει για μας η ζοφερή οικονομική κατάσταση των επόμενων χρόνων. Και πάρουμε τις τύχες της ζωής μας στα χέρια μας όσο είναι καιρός.

Δημόσια Δεδομένα, Δικά μας Δεδομένα

Ο Δημόσιος Τομέας (κρατικοί οργανισμοί, ΟΤΑ, ρυθμιστικές αρχές) σήμερα συλλέγει, παράγει, αναπαράγει και μεταδίδει ένα μεγάλο εύρος από πληροφορίες σε πολλούς τομείς της δημόσιας κοινωνικής, οικονομικής, μορφωτικής δραστηριότητας. Ο τεράστιος όγκος των δεδομένων αυτών, κατά το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος του, είτε δεν είναι προσβάσιμος από τους πολίτες, είτε διατίθεται με τρόπους που δεν ευνοούν ή εμποδίζουν την επεξεργασία του.

Η πρωτοβουλία 4Δ (Δημόσια Δεδομένα, Δικά μας Δεδομένα) φιλοδοξεί να αναδείξει την αναγκαιότητα παροχής από τους Δημόσιους φορείς πλήρους πρόβασης στα δεδομένα που διαθέτουν και να κινητοποιήσει πολίτες και πολιτικό προσωπικό για την επίτευξη αυτού του σκοπού.

Τέτοια δεδομένα ενδεικτικά είναι:

* Ισχύοντες νόμοι και εγκύκλιοι
* Δημόσιες Δαπάνες (στενός και ευρύτερος δημόσιος τομέας, ΟΤΑ)
* Πηγές Δημόσιων Εσόδων
* Στοιχεία Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας
* Στοιχεία παραβατικότητας / εγκληματικότητας
* Εκπαιδευτικά δεδομένα (συμμετοχή στα επίπεδα της εκπαίδευσης, απόφοιτοι ανά κλάδο, διδακτικές ώρες ανά σχολείο, στατιστικά μαθητικής απόδοσης)
* Πρωτογενή ερευνητικά δεδομένα από έρευνες που διενεργούν Πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα του ευρύτερου δημόσιου τομέα καθώς επίσης και από εκείνες που διεξάγουν εταιρίες δημοσκοπήσεων για λογαριασμό του δημοσίου.
* Στοιχεία για την δικαστική λειτουργία (αριθμός δικών, αναβολές, χρόνος μέχρι την τελεσιδικία, καταδικές-προς-αθωώσεις, αδικήματα, προφυλακίσεις, αναστολές)
* Στοιχεία σχετιζόμενα με την δημόσια υγεία (εισαγωγές, ασθένειες, πληρότητες κοινών κλινών και κλινών εντατικής θεραπείας, θνησιμότητες, διαμεταγωγές, κλήσεις ΕΚΑΒ, χρόνοι απόκρισης κλπ)
* Στοιχεία σχετικά με τις πυρκαγιές
* Φωτογραφικά ή άλλα ιστορικά αρχεία τα οποία μπορούν να διατεθούν στο κοινό χωρίς περιορισμούς copyright.

Η διαθεσιμότητα των δεδομένων για πρόσβαση και επεξεργασία από τον καθένα, δεν είναι μόνο ζήτημα αρχής, αλλά συνεπάγεται σημαντικότατες ωφέλειες:

* Απαντάται με αποτελεσματικό τρόπο το αίτημα για Διαφάνεια το οποίο αποτελεί κρίσιμο ζήτημα δημοκρατίας
* Διευκολύνεται και προάγεται η Έρευνα
* Δημουργούνται συνθήκες για την ανάπτυξη της Καινοτομίας και την δημιουργία υπηρεσιών που απαντούν στις ανάγκες των πολιτών
* Διευκολύνεται ο έλεγχος της εξουσίας από τους πολίτες και αρχίζει να παράγεται πολιτική “από-τα-κάτω” (grassroots)

Η ευρωπαϊκή ένωση με την οδηγία της 2003/98/EC προτρέπει τα κράτη-μέλη να εργαστούν προς την κατεύθυνση αυτή, και ήδη η Βρετανία δίνει το παράδειγμα με ενδιαφέρουσες κυβερνητικές πρωτοβουλίες. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Οδηγία:

Οι πληροφορίες του Δημόσιου Τομέα είναι ένα σημαντικό πρωτεύον υλικό για προϊόντα και υπηρεσίες ψηφιακού περιεχομένου και θα γίνει ακόμη πιο σημαντικό με τη σταδιακή ανάπτυξη ασύρματων υπηρεσιών περιεχομένου. Mε την ελεύθερη διάθεση και επαναχρησιμοποίηση των Δημόσιων Δεδομένων θα έχουμε πολύ μεγάλες δυνατότητες οι οποίες -μεταξύ άλλων- θα επιτρέψουν στις Ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να εκμεταλλευθούν αυτές τις δυνατότητες, και να συμβάλουν σε μεγαλύτερη οικονομική πρόοδο και δημιουργία θέσεων εργασίας.

Για την Ελλάδα, ειδικά σήμερα που βρίσκονται σε εξέλιξη τα έργα του προγράμματος “Κοινωνία της Πληροφορίας” για τον εκσυχρονισμό της πληροφορικής υποδομής των δημοσίων φορέων, το αίτημα για την προσβασιμότητα και δυνατότητα επεξεργασίας και επαναχρησιμοποίησης των Δημόσιων δεδομένων από τους πολίτες, είναι περισσότερο επίκαιρο από ποτέ.

Σας καλούμε να συνδράμετε τον στόχο αυτό με κάθε πρόσφορο τρόπο, ώστε να γίνουν τα Δημόσια Δεδομένα πραγματικά Δικά μας Δεδομένα. Υπογράψτε την καμπάνια στην αντίστοιχη σελίδα.

ΥΓ: Οι bloggers που υποστηρίζουν την ιδέα του αιτήματος μπορούν ελεύθερα να αναδημοσιεύσουν το παραπάνω κείμενο

Όχι νέοι φόροι ΙΙ: Φορολόγηση χωρίς λογοδοσία είναι κλοπή

Government's view of the economy could be summed up in a few short phrases: If it moves, tax it. If it keeps moving, regulate it. And if it stops moving, subsidize it.
Ronald Reagan

Συνεχίζοντας στο πνεύμα της προηγούμενης ανάρτησης του niefskii, ας αναρωτηθούμε ως πολίτες, τί πληροφόρηση μας παρέχεται για το πού πάνε τα χρήματα των φόρων μας.

Έχει δικαίωμα ένα κράτος να απαιτεί φόρους από τους πολίτες (με την χρήση βίας μάλιστα και την απειλή στέρησης της ελευθερίας μας - φυλάκιση) χωρίς λογοδοτεί; Δηλαδή να παρουσιάζει αναλυτικά στοιχεία για το πού ξοδεύονται, τι επιδιώκεται να επιτευχθεί και για πόσο διάστημα και μετά την ολοκλήρωση της δράσης αναλυτική αναφορά του τι επιτεύχθηκε και με ποιο κόστος; Αν δεν τα κάνει αυτά μια κυβέρνηση, με τι στοιχεία καλούμαστε ως πολίτες να αξιολογήσουμε ήταν ή όχι επιτυχημένη στις επόμενες εκλογές;

Το θέμα της λογοδοσίας της φορολογίας δεν άπτεται μόνο της παραβίασης της σφαίρας της οικονομικής μας ελευθερίας, ούτε περιορίζεται στην συγκάλυψη της ανευθυνότητας της κρατικής διαχείρισης. Είναι ουσιαστική υποβάθμιση της δημοκρατίας μας και στέρηση της δυνατότητας του πολίτη να αξιολογεί και να κρίνει τις κυβερνήσεις του. Η δημόσια έκθεση των οικονομικών στοιχείων (με μόνη ενδεχόμενη επιφύλαξη, ότι άπτεται θεμάτων εθνικής ασφάλειας) είναι απαραίτητη προϋπόθεση και του οικονομικού και του πολιτικού φιλελευθερισμού.

Το ελληνικό κράτος δικαιούται να απαιτεί το εισόδημά μας και μάλιστα σε αυξανόμενα ποσοστά; Όπως έχει πολλές φορές καταγραφεί, το σύμπαν του Δημοσίου συνεχώς διαστέλλεται. Αποτελείται από χιλιάδες φορείς που ο καθένας από αυτούς εποπτεύει μια σειρά άλλων θυγατρικών. Αποτέλεσμα είναι να μη γνωρίζει το ελληνικό κράτος πόσους ακριβώς φορείς χρηματοδοτεί, ποιο είναι το έργο τους και τι αποτέλεσμα έχουν! Ο γαλαξίας αυτός περιλαμβάνει πάνω από 1.000 δήμους και κοινότητες, περισσότερους από 600 εποπτευόμενους φορείς υπουργείων και χιλιάδες θυγατρικές τους. Κατά την προσπάθεια απαρίθμησης των φορέων αυτών βρέθηκαν αρκετοί με ίδιο ή παρόμοιο αντικείμενο δραστηριότητας που εποπτεύονται από το ίδιο ή διαφορετικά υπουργεία. Το 2006, για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία οι υπάλληλοι που εξαρτώνται από το Δημόσιο ξεπέρασαν το 1 εκατομμύριο!

Δεν είναι σε θέση να δώσει αναφορά στον πολίτη-φορολογούμενο για ποιό λόγο ζητάει τους φόρους του, τί του προσφέρει ως αντάλλαγμα για αυτούς, ποιός είναι ο μηχανισμός του, ούτε γιατί χρειάζεται έναν τέτοιο μηχανισμό. Το κράτος απαιτεί τους φόρους μας (με την απειλή της κρατικής βίας), όχι απλά αρνούμενο να δώσει τον παραμικρό λογαριασμό για αυτούς, αλλά αγνοώντας την κατάληξή τους και ουσιαστικά αδιαφορώντας αν έχουν ή όχι ουσιαστικό αποτέλεσμα στην ζωή των πολιτών που τους στερήθηκαν. Ως πολίτης και βαρύτατα φορολογούμενος, απαιτώ να ξέρω πού καταλήγουν οι φόροι μου, με ποιό μηχανισμό αξιοποιούνται και για ποιό λόγο. Ειδικά όταν ζω σε μια χώρα που έχει ήδη από τις βαρύτερες φορολογικές επιβαρύνσεις στην ΕΕ.

Αυτά οφείλουν να είναι διάφανα και δεδομένα. Από κει και πέρα μπορεί να ξεκινήσει η συζήτηση περί πολιτικής, επιλογών, αντίληψη του ρόλου του κράτους, ιδεολογίας κτλ. Χωρίς όμως την βάση των ξεκάθαρων στοιχείων καμία τέτοια συζήτηση δεν έχει ουσιαστικό νόημα. Κάθε γενικόλογη διακήρυξη, κάθε ευχολόγιο, κάθε πολιτική πρόταση που ζητάει περισσότερο κράτος ουσιαστικά νομιμοποιεί την υπάρχουσα κατάσταση κακοδιαχείρησης και σπατάλης (για να μην πω καταλήστευσης), εφόσον δεν συνοδεύται από στοιχειώδη πρόνοια λογοδοσίας προς τον φορολογούμενο.

Κάτι τέτοιο φυσικά δεν έχει γίνει ποτέ στο ελληνικό κράτος με ευθύνη όλων όσων κυβέρνησαν ή κυβερνούν. Τα πάντα κρατούνται θολά, ώστε οι διαχειριστές της εξουσίας να έχουν εν λευκώ την διαχείριση του κρατικού πλούτου και των φόρων των πολιτών. Κυριαρχούν στην δημόσια συζήτηση γενικόλογες και αόριστες έννοιες και ιδέες, που νομιμοποιούν την άγρια φορολόγηση αλλά αποποιούνται κάθε ευθύνης για την τύχη των χρημάτων. Αν μια κυβέρνηση είχε την βούληση να μειώσει τις σπατάλες του Δημοσίου, το πρώτο που θα έκανε θα ήταν να δημοσιοποιήσει όλα τα οικονομικά στοιχεία, ώστε να δουν από πρώτο χέρι οι πολίτες πού πάνε τα λεφτά τους. Αυτό όμως θα έδενε τα χέρια της στο να εξυπηρετήσει την δική της κομματική πελατεία.

Αν υπήρχε η πολιτική βούληση για στοιχειώδη εξορθολογισμό των δαπανών, θα έπρεπε να αξιολογηθούν (και να επανεκτιμούνται σε τακτική βάση) όλες οι δράσεις που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό. Αντίθετα, τώρα ότι εγγράφεται στον προϋπολογισμό είναι σχεδόν αδύνατο να βγει, φουσκώνοντάς τον διαρκώς χωρίς κανένα ποιοτικό έλεγχο της απόδοσης των χρησιμοποιούμενων χρημάτων. Και αυτή είναι μια κατάσταση που όλο το πολιτικό σύστημα ενισχύει.

Γι’αυτό απαιτείται ριζική αλλαγή στον τρόπο κατάρτισης, εκτέλεσης και ελέγχου του κρατικού προϋπολογισμού (κατάρτιση του κρατικού προϋπολογισμού με βάση τις προς χρηματοδότηση δραστηριότητες, δημιουργία θέσης Γενικού Διευθυντή κάθε υπουργείου προσωπικά υπόλογου για τη διαχείριση των κονδυλίων που του έχουν διατεθεί και υπεύθυνου για την εγκατάσταση σύγχρονων συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου, δημιουργία υπηρεσιών εσωτερικού και εξωτερικού ελέγχου κλπ). Να υπάρχει συσχέτιση των δαπανών με συγκεκριμένες δράσεις και συγκεκριμένα αποτελέσματα, και να μπορεί με εύληπτο τρόπο να παρουσιάζονται δημόσια. Ώστε να υπάρχει ατομική ευθύνη, ορθολογισμός και λογοδοσία για την διαχείριση των κρατικών πόρων και μηχανισμοί ελέγχου και αξιολόγησής τους.

Όχι στην φορολογία χωρίς λογοδοσία

Αυτό τουλάχιστον ήταν το σύνθημα των αμερικανών επαναστατών από το 1763: no taxation without represenation - ας μην ξεχνάμε τότε ότι το κοινοβούλιο είχε κατά κύριο λόγο εξελεγκτικό χαρακτήρα. Το σύνθημα αυτό είναι παρά ποτέ επικαιρο μετά από την φορολογική επιδρομή στα κεφάλια δικαίων και αδίκων της κυβέρνησης που προσπαθεί με κάθε μέσο - θεμιτό ή αθέμιτο - να κλείσει τον προϋπολογισμό, την εκτέλεση του οποίου επικαλέστηκε πέρυσι ως δικαιολογία για να κάνει εκλογές παρά τα όσα ορίζει το Σύνταγμα και πριν την λήξη της τετραετίας. Η κυβέρνηση σήμερα ζητά περισσότερα λεφτά από τους πολίτες. Αλλά δεν μας εξηγεί πού πάνε αυτά τα λεφτά - το ιστορικό αυτής της κυβέρνησης βέβαια δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό για το πού πάνε τελικά τα λεφτά – φιέστες στην Eurovision, εφοπλιστές που παίρνουν αναθέσεις σε στημένους διαγωνισμούς, δομημένα ομόλογα, κρατική διαφήμιση στα έντυπα που στηρίζουν κομματικά την κυβέρνηση κ.ο.κ. Έτσι όμως καταστρατηγείται μια βασική αρχή της δημοκρατίας, η λογοδοσία, του κυβερνήτη απέναντι στον κυβερνώμενο.

Σύμφωνα με ένα δημοφιλή ορισμό της δημοκρατίας, δημοκρατία είναι «το πολίτευμα που άρχει ο δήμος/λαός». Αλλά τι σημαίνει αυτό στην πραγματικότητα; Αν αποστεώσουμε την λέξη λαός και την κάνουμε ένα άυλο και μεταφυσικό δημιούργημα, ερχόμαστε μπροστά στην έννοια που τόσο πολύ γίνεται κατάχρησή της. Όλα γίνονται για τον λαό και στο όνομα του λαού. Λαός δεν είναι πια εγώ, εσύ, ο γείτονας, αλλά μια άλλα έννοια που πρέπει να διαφυλάξουμε ως κόρη οφθαλμού. Αλλά σε τι διαφέρει τότε η ελεώ Θεού μοναρχία από την ελεώ λαού μοναρχία και τι κοινό έχουν τα δυο πρώτα πολιτεύματα με την δημοκρατία; Η δημοκρατία ως πολίτευμα λειτουργεί με κάποιες αρχές: μια από τις βασικές αρχές της δημοκρατίας είναι η λογοδοσία. Η επίκληση του λαού μεταθέτει την λογοδοσία από τα πραγματικά πρόσωπα σε ένα αόριστο συλλογικό – ένα ψιλό φάντασμα. Μπορεί το πρόβλημα αυτό να μην υπήρχε στην αρχαία άμεση δημοκρατία, αλλά στην σύγχρονη αντιπροσωπευτική δημοκρατία ναι μεν δεν ξημεροβραδιαζόμαστε στις συνελεύσεις του δήμου όπως κάποτε – ούτε όλοι μπορούν, ούτε όλοι θέλουν - αλλά ο ρόλος μας ως πολιτών δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια μετάβαση ως το τοπικό εκλογικό μας κέντρο κάθε τέσσερα χρόνια!

Θα πει κανείς: μα καλά, δεν εμπιστεύεστε την κυβέρνηση; Η απάντηση είναι όχι, και όχι μόνο γιατί δεν ζούμε σε αγγελικά πλασμένο κόσμο. Αν εμπιστευόμασταν τυφλά την κυβέρνηση πρώτα-πρώτα δεν θα μπαίναμε καν στον κόπο να ψηφίσουμε. Το πολίτευμα που ο λαός εμπιστεύεται τυφλά την κυβέρνηση του λέγεται πεφωτισμένη δεσποτεία. Τι το κακό θα πει κανείς; Ίσως τίποτα, αλλά, αλήθεια, πόσο συχνά βρίσκονται αυτοί οι πεφωτισμένοι; Και αν στην δημοκρατία ισχύει ότι οι χίλιοι έστω μέτριας ευφυίας άνθρωποι εργάζονται συλλογικά για να λύσουν ένα πρόβλημα, πόσο πιο καλά μπορεί να το κάνει ένας ιδιοφυής μόνος του; Αλλά και καλύτερος να είναι ο ένας από τους χίλιους, κάποιο λάθος θα κάνει πάντα – ανθρώπινα τα λάθη. Πόσο πιο εύκολο είναι, όμως, να το διορθώσει νωρίς αν του το υποδείξει κάποιος νωρίς. Χωρίς ανατροφοδότηση με σχόλια, ιδέες, αντιδράσεις από τους γύρω μας και η πιο καλή ιδέα είναι καταδικασμένη να αποτύχει.

Αλλά κι επειδή ο ανθρώπινος βίος είναι άστατος και οι άνθρωποι υποκύπτουν σε πειρασμούς, αν δεν έχουμε τυφλή εμπιστοσύνη ούτε στον εαυτό μας, σε ποιον μπορούμε να έχουμε; Μήπως δεν κινδυνεύουμε πάλι να την πάθουμε όπως οι Αζτέκοι: ο Κορτές κατάκτησε το Μεξικό με 400 άνδρες, περικυκλωμένος από εκατομμύρια Αζτέκους που δεν μπορούσαν να κουνήσουν ούτε το δακτυλάκι τους, απλά γιατί ο Κορτές είχε πάρει όμηρο τον θεό-αυτοκράτορα;

Ας υποθέσουμε ότι έχουμε μια «δημοκρατία» που αποτελείται από τον Νίκο, τον Γιώργο και τον Τάκη. Κι ας υποθέσουμε πάλι προς στιγμήν ότι ξεπερνιέται το οξύμωρο και η πλειοψηφία αποφασίζει ότι είναι «δημοκρατικό της δικαίωμα» να μην δίνει λόγο για τα κρατικά λεφτά που ξοδεύει, όποιος κυβερνά κάθε φορά, στους ψηφοφόρους/φορολογούμενους. Ας πούμε τώρα ότι κυβερνά ο Νίκος με την ψήφο του Γιώργου. Αν ο Τάκης δεν έχει κανένα δικαίωμα ελέγχου στα λεφτά που του παίρνει ο Νίκος ως κυβέρνηση, πώς να μην μπει ο Νίκος στον πειρασμό να παίρνει αυτά τα λεφτά που δίνει ο Τάκης, να δίνει το 90% στον εαυτό του και το 10% στον Γιώργο να τον ψηφίσει; Στην σχολή της public choice υπάρχει και όρος για αυτό το φαινόμενο: λέγεται προσοδοθηρία. Αλλά κι από την άλλη, ο Τάκης γιατί να μην αντιδράσει βίαια στα λεφτά που του ζητάνε συνέχεια χωρίς αντίκρυσμα; Με βάση έναν όμορφο ορισμό του Popper, δημοκρατία είναι το πολίτευμα που «δεν χρειάζεται βια για να αλλάξει η κυβέρνηση».

Η δημοκρατία είναι δύσκολη στην εφαρμογή της ως πολίτευμα: δεν υπάρχει ένα πολίτευμα που εξ ορισμού λέγεται δημοκρατικό και ένα που εξ ορισμού λέγεται τυραννικό. Η εφαρμογή στην πράξη ενός πολιτεύματος το κάνει να πλησιάζει περισσότερο ή λιγότερο προς ένα ιδεώδες. Η δημοκρατία είναι δύσκολη γιατί και ο συμβιβασμός των προτιμήσεων πολλών διαφορετικών ατόμων είναι δύσκολος. Ένα πολίτευμα που δεν υπάρχει λογοδοσία μπορεί να είναι πολλά πράγματα, αλλά δεν μπορεί να είναι δημοκρατικό. Αν κάποιοι, όπως ο Arrow, έχουν φτάσει να πουν ότι στην πράξη είναι αδύνατη η δημοκρατία και σε αντίστοιχες συλλογιστικές στηρίχτηκε ο Καρλ Σμιτ για να υποστηρίξει ότι η τυραννία είναι το μόνο δυνατό πολίτευμα εμείς θα διαφωνήσουμε: η δημοκρατία εκπαιδεύει τους πολίτες της να λύνουν τις διαφορές του. Τους εκπαιδεύει να μαθαίνουν να συνδιαλλάσονται. Η δημοκρατία δημιουργεί ήθος. Και το δημιουργεί όταν στηρίζεται σε αρχές – μια βασική αρχή είναι λοιπόν και αυτή: η λογοδοσία του κυβερνήτη απέναντι στον κυβερνώμενο.

Όχι νέοι φόροι Ι: Οι πολιτικές επιλογές των νέων φόρων

We contend that for a nation to try to tax itself into prosperity is like a man standing in a bucket and trying to lift himself up by the handle.
Winston Churchill

Πριν λίγες μέρες είχαμε την ανακοίνωση του κ.Αλογοσκούφη μιας σειράς φορολογικών μέτρων για την κάλυψη αδυναμίας εκτέλεσης του φετινού προϋπολογισμού. Μέτρα που πλήττουν την οικονομία και τις παραγωγικές δυνάμεις της χώρας (μικροεπιχειρηματίες, ελεύθερους επαγγελματίες, μικροεπενδυτές, ιδιωτικούς υπαλλήλους).

Οι νέοι αυτοί φόροι μας παρουσιάζονται ως λίγο-πολύ αναπόφευκτοι. Πώς όμως φτάσαμε σε αυτήν την κατάσταση ώστε να παρουσιάζονται τώρα ως απόλυτα αναγκαίοι; Η κυβέρνηση θέλει να μας πείσει ότι είναι αποτέλεσμα την πρόσφατης διεθνούς κρίσης. Τι έκανε όμως η ΝΔ 4,5 χρόνια τώρα που κυβερνάει προκειμένου να προετοιμάσει την χώρα για μια τέτοια κρίση και ελέγξει τις κρατικές σπατάλες, όπως μας είχε προεκλογικά υποσχεθεί το 2004 (με μηδενική αξιοπιστία και τότε βέβαια γιατί ταυτόχρονα υποσχόταν και 230.000 μονιμοποιήσεις! ); Η απάντηση είναι τίποτα. Μελέτες του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι χώρα μας ήταν και είναι η λιγότερο προετοιμασμένη χώρα της ΕΕ (μετά την Πολωνία) να αντιμετωπίσει τις διεθνείς κρίσεις.

Εδώ και 4,5 χρόνια οι διεθνείς εκθέσεις καταγράφουν την επιδείνωση (την ήδη τραγικής επί ΠΑΣΟΚ) θέσης της χώρας μας όσων αφορά την διαφθορά και την διαφάνεια, το κόστος της γραφειοκρατίας, την ανταγωνιστικότητα, τις άμεσες ξένες επενδύσεις, την οικονομική ελευθερία. Μέτρα που εφαρμόζονται σε όλη την Ευρώπη, από κυβερνήσεις όλων των πολιτικών αποχρώσεων, εδώ δαιμονοποιούνται ως «νεοφιλελεύθερες» και τίθενται στο περιθώριο.

Η ΝΔ παρέλαβε το 2004 από το ΠΑΣΟΚ μια κακή κατάσταση της οικονομίας και ένα γιγάντιο, αναποτελεσματικό, διεφθαρμένο και παρασιτικό κράτος. Το μόνο που κατάφερε μετά από 4,5 χρόνια; Αντιμετωπίζοντας το κράτος ως λάφυρο, όχι απλά αδιαφόρησε για τις υπεραπαραίτητες μεταρρυθμίσεις, αλλά το γιγάντωσε ακόμα παραπάνω. Οι πολιτικές όμως έχουν συνέπειες, και η πολιτική αδιαφορίας της ΝΔ σήμερα αντανακλάται στην οικονομία. Το δημόσιο χρέος της χώρας φέτος θα υπερβεί τα 250 δισεκατομμύρια ευρώ σε σχέση με τα 167 δις του 2004. Αυτό είναι ευθύνη όσων κυβερνούν από το 2004 και μετά.

Οι δαπάνες αυξάνονται (αντί γα την μείωση κατά 10δις που μας είχαν υποσχεθεί προεκλογικά) καθώς ο δημόσιος τομέας διογκώνεται διαρκώς σε μέγεθος, ατονώντας ωστόσο σε αποτελεσματικότητα. Η κυβέρνηση να αδιαφορεί έστω να εκσυγχρονίσει τις υφιστάμενες διοικητικές δομές που προκαλούν πλήθος προσκομμάτων σε κάθε υποψήφιο επενδυτή και μετατρέπουν τη χώρα σε επενδυτική έρημο. Πάλι σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η γραφειοκρατία στην Ελλάδα σε συνδυασμό με τα προβλήματα της ελληνικής νομοθεσίας επιφέρει απώλειες περίπου 15,5 δισ. ευρώ, ή 6,8% του ΑΕΠ στο ετήσιο ακαθάριστο εθνικό εισόδημα.

Οι νέοι φόροι του κ.Αλογοσκούφη είναι μια συνειδητή πολιτική επιλογή της κυβέρνησης. Είναι παραδοχή της αντιφιλελεύθερης φύσης της και η επιλογή να επιβαρύνει για άλλη μια φορά τους μικροεπιχειρηματίες, του ελεύθερους επαγγελματίες, του μικροεπενδυτές και τους ιδιωτικούς υπαλλήλους, για να μπορέσει να συνεχίσει να τρέφει το μεγάλο κράτος και τις αργόμισθες, προνομιούχες ομάδες που ζουν από αυτό και αποτελούν την βάση των κομματικών στρατών και των δύο κομμάτων εξουσίας. Είναι η συνειδητή αδιαφορία για την ανάπτυξη, την οικονομία, το μέλλον της χώρας προς όφελος του προσπορισμού των κερδών που παρέχει η νομή της εξουσίας.

Η ΝΔ έκανε, πιο ξεκάθαρα από κάθε άλλη φορά και σε πλήρη αντίθεση με την κούφια ρητορική της περί «μεταρρυθμίσεων» και «προσαρμογών», την επιλογή να μην αντιπροσωπεύει τα συμφέροντα όσων ζουν στην πραγματική οικονομία.

«Δυστυχώς αποτύχαμεν»

Διαβάζω στην Καθημερινή το άρθρο για το νέο πακέτο φορολογικών μέτρων. Μεταξύ άλλων ηρωικών περί επερχόμενης σύγκρουσης με τις συντεχνίες (όχι ανοίγοντας την αγορά, αλλά ανεβάζοντας την φορολογία τους, την οποία βέβαια σαν συντεχνία μπορούν και θα περάσουν στους καταναλωτές), το πακέτο περιλαμβάνει και την περαιτέρω φορολόγηση των μερισμάτων, απο το 25% που είναι τώρα στο 35% (ενώ ο εταιρικός φόρος παραμένει στο 25%).
Μερικές παρατηρήσεις:
Πρώτον, αν θες να χτυπήσεις τις συντεχνίες δεν ανεβάζεις την φορολογία τους (που σαν συντεχνία είναι βέβαιο ότι θα περάσουν στους καταναλωτές), αλλά ανοίγεις την αγορά και τον ανταγωνισμό. Το πολιτικό κόστος βέβαια είναι μεγαλύτερο τότε...
Δεύτερον, για την αποτελεσματικότητα της πρόσθετης φορολόγησης μερισμάτων. Όσο λαοφιλής και να ακούγεται, είναι αφελής, στην καλύτερη περίπτωση άχρηστη και στην χειρότερη επιβαβλής. Εξηγούμαι: η αύξηση της φορολόγησης των μερισμάτων με συντελεστή μεγαλύτερου του εταιρικού φόρου, απλώς θα οδηγήσει πολλές εταιρίες να μειώσουν δραστικά το μέρισμα και να κρατήσουνε τα κέρδη με στόχο να αποφύγουν τη υψηλότερη φορολογία και να προστατέψουν τα συμφέροντα των μετόχων στους οποίους είναι υπόλογες. Στρέβλωση λοιπόν στην αγορά με κατα πάσα πιθανότητα μενιχρά αποτελέσματα.
Τέλος, πέρα από την αποτελεσματικότητα, είναι αξιοσημείωτο πόσο απελπισμένη είναι η κυβέρνηση για να ανεβάσει φόρους. Ας πρόσεχε βέβαια, όταν έπρεπε και μπορούσε να κάνει μεταρρυθμίσεις, ήθελε λέει smooth μεταρρυθμίσεις, by consensus. Που βασικά σημαίνει ότι δεν είχε όρχεις για δύσκολες συγκρούσεις.
Το αποτέλεσμα αναμενόμενο. Δεν έχει τέλος, η πτώση μας στις διεθνείς κατατάξεις ανταγωνιστικότητας. Το 2004, όταν ανέλαβε η Ν.Δ, σύμφωνα με το Global Competitiveness Report του World Economic Forum, η Ελλάδα ήταν 37η σε 104 χώρες, (εκατοστιαία κατάταξη: 36η). Στην ίδια έρευνα για το 2007-08 η Ελλάδα έπεσε κάτω από την μέση, είναι 65η σε 131 χώρες (εκατοστιαία κατάταξη: 50η)*, και μας περνάνε το Μαρόκκο, η Ινδονησία, η Κόστα-Ρίκα, η Τουρκία, η Μάλτα, η Ιορδανία κλπ. Αναλογικά είναι σαν να αναλαμβάνει ένας καινούριος προπονητής μια ομάδα που παίζει Α΄Εθνική και μετά από λίγα χρόνια η ομάδα να παίζει για σωτηρία στην Β’ Εθνική. Ειλικρινά, έναν τέτοιον προπονητή, τι θα τον κάνατε;

* Αυτή η πτώση είναι ακόμα χειρότερη εάν αναλογιστεί κανείς ότι οι καινούριες χώρες που προστέθηκαν στην βαθμολόγηση τα τελευταία χρόνια είναι κυρίως φτωχές αναδυόμενες για τις οποίες μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχαν στοιχεία.

Μείωση αφορολόγητου = αύξηση φορολογίας

Μετά το νέο πλαφόν στα καύσιμα, η κυβέρνηση της ΝΔ ετοιμάζεται να εφαρμόσει ένα ακόμη ‘νεοφιλελεύθερο’ μέτρο για την τόνωση του προϋπολογισμού. Το αφορολόγητο όριο των 10500 ευρώ που ισχύει σήμερα για τους ελεύθερους επαγγελματίες και επιτηδευματίες, θα μειωθεί στις 6000 ευρώ. (Σύμφωνα με δημοσίευμα της Καθημερινής.)

Υπάρχουν ελεύθεροι επαγγελματίες, όπως μας βεβαιώνει η κυβέρνηση, που δηλώνουν ψευδώς ότι το εισόδημά τους είναι μικρότερο από 10500 ευρώ για να αποφύγουν τη φορολόγηση. Μέχρι εδώ καλώς. Τι θέλει όμως να κάνει το κράτος για να αντιμετωπίσει τέτοιου είδους φοροδιαφυγές; Υποθέτει ότι όλοι όσοι δηλώνουν εισόδημα μικρότερο των 10500 ευρώ φοροδιαφεύγουν και μειώνει το αφορολόγητο όριο.
Ο δημοσιογράφος της καθημερινής σχολιάζει:

Με τη μείωση αυτή τουλάχιστον 150.000 επιτηδευματίες και 120.000 ελεύθεροι επαγγελματίες που σήμερα παραμένουν αφορολόγητοι, θα υποχρεωθούν να συμβάλουν στα δημόσια βάρη καταβάλλοντας ασήμαντα γι‘ αυτούς ποσά που συναθροιζόμενα όμως θα βοηθήσουν να περιορισθεί το δημόσιο έλλειμμα.

Για ποιον είναι όμως ‘ασήμαντα’ αυτά τα ποσά που θα πρέπει να καταβάλλουν; Ας υποθέσουμε ότι κάποιος δηλώνει εισόδημα 10000 ευρώ. Αν υποθέσουμε ότι φοροδιαφεύγει, καλώς. Η επιπλέον φορολογία θα είναι ουσιαστικά ο φόρος που δεν πλήρωσε ποτέ. Αν υποθέσουμε όμως ότι δεν φοροδιαφεύγει, η κυβέρνηση έρχεται ξαφνικά να του αφαιρέσει περίπου ένα μηνιάτικο. Πόσο ασήμαντο είναι αυτό;

Για τους ελεύθερους επαγγελματίες δε με 15000 ευρώ εισόδημα η αύξηση της φορολογίας που θα πρέπει να καταβάλουν ανέρχεται στο 65%, με εισόδημα 20000 ευρώ στο 28% και με εισόδημα 30000 ευρώ στο 13%. Καθόλου ασήμαντες οι αυξήσεις αυτές – ακόμη κι αν το επιπλέον ποσό που θα κληθούν να καταβάλουν δεν θα είναι πιθανότατα μεγαλύτερο των 700 ευρώ.

Κι αυτό γιατί; Επειδή, γι ακόμη μια φορά τα πραγματικά έξοδα του κράτους ξεπεράσανε τα ήδη τεράστια προγραμματισμένα έξοδα του προϋπολογισμού. Έτσι, τη συνεχόμενη διόγκωση του κράτους καλούνται να πληρώσουν οι φορολογούμενοι επαγγελματίες. Τα ελλείμματα που δημιούργησε η κακοδιαχείριση, η διαφθορά και η πολιτική υπακοή σε διάφορες συντεχνίες που λυμαίνονται το δημόσιο, καλούνται να πληρώσουν οι – εξ ορισμού διαφεύγοντες – επιχειρηματίες.

Κάθε πόλη και στάδιο, κάθε χωριό και γυμναστήριο...!

...Πώς το θυμήθηκα πάλι αυτό το λαϊκίστικο σύνθημα από την εποχή της Επαράτου;

Συνειρμηκά.

Όπως καθε φορολογούμενος Έλλην πολίτης που ήδη πληρώνει τα μαλλιοκέφαλά του -αλλά και των παιδιών του και ίσως ακόμη και των εγγονιών του- για τα περίφημα στάδια, παλαίστρες, σκοπευτήρια, στίβους -υγρούς και μή- κλπ, ώστε να τα βρούν οι επερχόμενες γενιές και να αθλούνται ανάλογα (επιτέλους), θα περίμενε λοιπόν λέγω (ο φορολογούμενος πολίτης δλδ.) εδώ και μιά εβδομάδα τώρα στο Πεκίνο να δεί και κανένα Ελληνικό μετάλλιο στο ταμπλώ.... (να δεί να πιάνουν -τρόπον τινά- λίγο τόπο οι φόροι του)
Μαύρισε το μάτι μας πιά.

Η ιστορική δικαίωση του εθνικισμού και ο εθνικοφιλελευθερισμός στην Ελλάδα

DISCLAIMER (ειδικά για marxist watchdogs): το άρθρο αυτό ΔΕΝ εκφράζει με κανένα τρόπο την Φιλελεύθερη Συμμαχία, αλλά είναι προσωπικές απόψεις ενός μέλους στο πλαίσιο δημιουργικού διαλόγου.

Διαβάζοντας το Foreign Affairs Μαρτίου-Απριλίου, είχα μία από αυτές τις σπάνιες στιγμές όπου μια καινούρια ιδέα αλλάζει τον τρόπο που βλέπεις τα πράγματα, ένα προσωπικό paradigm shift. Εξηγούμαι: η γενιά μου (κι εγώ) έχει μεγαλώσει θεωρόντας δεδομένο ότι ο εθνικισμός θεωρείται ένα ιστορικό ατύχημα, μια ιδεολογία που εμφανίστηκε τον 19ο αιώνα και σαν αρρώστια μεταδόθηκε σε όλον τον κόσμο, με ολέθριες συνέπειες. Οι διαφωτισμένοι της γενιάς μου λοιπόν πιστεύουν ότι έχουν καθήκον να γιατρέψουν τους υπόλοιπους από το μίασμα του εθνικισμού, ωστέ να μπορέσουν τελικά όλοι οι λαοί να προοδεύσουν αδελφωμένοι.

Υπήρχαν κάποια προβλήματα που δεν εξηγούσε η παραπάνω συλλογιστική. Από την μία, ήτανε η παράξενη επιβίωση του εθνικισμού σε όλο τον κόσμο, που όχι μόνο δεν λέει να εξαφανιστεί, αλλά ενυπάρχει ακόμα και σε δηλωμένους διεθνιστές της φωτισμένης ελίτ . Εάν ο εθνικισμός ήτανε τόσο καταστροφικός για την κοινωνία, πως εξηγείται η επιβίωση του στην σύγχρονη εποχή; Ποιό είναι το evolutionary utility του;

Εκεί βρίσκεται και το δεύτερο πρόβλημα με την “αντιεθνικιστική” προσέγγιση. Υπάρχουνε πολλά παραδείγματα κοινωνιών που ωφελήθηκαν και συνεχίζουν να ωφελούνται από τον εθνικισμό. Το raison d’etre του Ισραήλ, ίσως το πιο επιτυχημένο κράτος στον 20 αιώνα, είναι η άρνηση των εβραίων να αλλοτριωθούνε εθνικά και η πίστη ότι ένα εθνικά ομοιογενές κράτος είναι προς το συμφέρον των πολιτών. Και το θαύμα (οικονομικό, πολιτιστικό, πολιτικό) του Ισραήλ αποδεικνύει ότι είχαν δίκιο.

Κάπου εκεί έρχεται και το άρθρο του Foreign Affairs “Us and Them: The Enduring Power of Ethnic Nationalism” το οποίο κάνει την προκλητική υπόθεση οτι ο κύριος λόγος που η ΕΕ έχει ειρήνη τα τελευταία 60 χρόνια είναι η κυριαρχία του εθνικισμού (ούτε καν “πατριωτισμού”, “ethnic nationalism” λέει ο συγγραφέας στα μούτρα μας, έτσι για να μην έχουμε αμφιβολίες). Ο συγγραφέας Jerry Muller πιστεύει ότι οι γενοκτονίες και οι εθνοκαθάρσεις του 20ου αιώνα βοήθησαν να παγιωθεί η ειρήνη στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Με κάποιες εξαιρέσεις, όπως το Βέλγιο, τα εθνικά σύνορα συμπίπτουν τώρα με τα κρατικά . Αυτό το γεγονός έχει αφαιρέσει τον μεγαλύτερο λόγο των πολέμων. Έτσι, η μεταπολεμική ειρήνη δεν σημαίνει την ήττα του εθνικισμού άλλα αντίθετα αποδεικνύει την επιτυχία του. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, ένα πρόσφατο παράδειγμα τέτοιας επιτυχίας είναι το Κόσοβο.

Η διαφορά στην προσέγγιση του από τους παραδοσιακούς αναλυτές είναι ότι αντί να θεωρεί τον εθνικισμό σαν ένα ιστορικό ατύχημα, θεωρεί ότι υπάρχει και θα συνεχίσει να υπάρχει για συγκεκριμένους λόγους που σχετίζονται μεταξύ άλλων με την ανθρώπινη φύση. Κατά τον συγγραφέα, όχι μόνο υπάρχουν διακριτές εθνικές ομάδες, αλλά –και εδώ είναι το κρίσιμο σημείο- οι διαφορετικές εθνικές ομάδες έχουνε διαφορετικές αποδόσεις στην ίδια κοινωνία. Σαν παραδείγματα αναφέρει την οθωμανική αυτοκρατορία, όπου Αρμένιοι, Έλληνες και Εβραίοι κατείχαν τις κρίσιμες θέσεις και ουσιαστικά κυριαρχούσαν. Αυτό προκάλεσε τον φθόνο της πλειοψηφίας και στην συνέχεια πογκρόμς. Τα έθνη που είχαν το κρίσιμο μέγεθος για να κάνουν δικό τους κράτος όπως οι Έλληνες και οι Αρμένιοι επαναστάτησαν, με διαφορετικό βαθμό επιτυχίας.

Για να προχωρήσω και το επιχείρημα, θα έλεγα ότι απαραίτητες συνθήκες για εθνική βία και τελικό διαχωρισμό είναι:
Πρώτον, να υπάρχει σημαντικη διαφορά απόδοσης μεταξύ διαφορετικών εθνών στο ίδιο κράτος. Τότε προκαλείται φθόνος από τους underperformers, ο οποίος με την σειρά του μπορεί να προκαλέσει στους overperformers επιθυμία για ανεξαρτητοποίηση.
Δεύτερον, πρέπει να υπάρχει ένα κρίσιμο μέγεθος της εθνικής οντόντητας, το οποίο να επιτρέπει εδαφικές διεκδικήσεις. Παράδειγμα είναι οι Αλβανοί στο Κόσσοβο και την Σλαβομακεδονία.

Σύμφωνα με την παραπάνω ανάλυση λοιπόν, η ενδεδειγμένη ρεαλιστική πολιτική σχετικά με εθνικές μειονότητες και μετανάστες είναι περισσότερη εθνική αφομοίωση. Κάποιος εδώ μπορεί να αναφέρει τις ΗΠΑ σαν αντιπαράδειγμα σχετικής επιτυχημένης συνύπαρξης διαφορετικών εθνών, αλλά θα πρέπει να σημειώσουμε ότι αφενός οι underperforming εθνικές ομάδες στις ΗΠΑ δεν έχουνε κρίσιμη μάζα για εδαφικές διεκδικήσεις και αφετέρου ότι κάτω από τον μανδύα της πολυπολιτισμικότητας, υπάρχει σκληρή αφομοίωση (σημαίες και εθνικός ύμνος παντού, συχνές παρελάσεις κλπ.).

Μια ακόμα ενδιαφέρουσα πτυχή είναι ότι στην περίπτωση της Ελλάδας έχουμε ξεκάθαρα ένα ακόμα εντυπωσιακό success story του εθνικισμού: όχι μόνο δημιουργήθηκε ένα κράτος μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, αλλά αυτό το κράτος είχε μια άκρως εντυπωσιακή ανάπτυξη, εδαφική, οικονομική, και πολιτιστική για τουλάχιστον μέχρι την έλευση του κρατικισμού και του διεθνισμού. Μην ξεχνάμε ότι μέχρι και πρόσφατα (μέσα 20ού) οι προοδευτικοί Έλληνες ήτανε κατεξοχήν εθνικιστές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Λορέντζος Μαβίλης που πολέμησε για την δημοτική (δικό του είναι το “δεν υπάρχουν χυδαίες γλώσσες...” στην Βουλή) και πέθανε στο μετωπο της Μακεδονίας που είχε πάει εθελοντής το 1912, λέγοντας «πολλές τιμές μου έκανε η πατρίδα, αλλά αυτή ήταν η μεγαλύτερη». Και φαντάζομαι δεν υπάρχει σοβαρή αμφιβολία ότι ο αγώνας της ανεξαρτησίας του 1821 είχε ξεκάθαρα χαρακτήρα εθνικό και φιλελεύθερο.


Για να μας γλυτώσω χρόνο από παρανοήσεις, να ξεκαθαρίσω ότι:
• Δεν πιστεύω στην βιολογική ανωτερότητα συγκεκριμένων εθνών
• Σαν απόγονος genocide survivors δεν πιστεύω στην βία μεταξύ των εθνών
• Πιστεύω ότι οι εθνικοί σχηματισμοί αποφέρουν συγκεκριμένα πλεονεκτήματα για τα μέλη, όπως αλληλεγγύη, πολιτιστικά ή κοινωνικά πλεονεκτήματα, και για αυτό υπήρχαν και θα συνεχίσουν να υπάρχουν διακριτά έθνη
• Πιστεύω ότι ιδανικά οι άνθρωποι θα πρέπει να διαλέγουν το έθνος και την κουλτούρα που τους ταιριάζει καλύτερα, ίσως και με κάποιο μηχανισμό της αγοράς (δες σχετικό άρθρο από τον νομπελιστά Becker εδώ)