Τρίτη, Σεπτεμβρίου 20, 2005

Αναρχία και καπιταλισμός στην Σομαλία

Η ποικιλία των απόψεων στο e-rooster είναι αρκετά μεγάλη, παρόλο την γενική έμφαση στον φιλελευθερισμό. Το παρόν κείμενο είναι μια προσθήκη σε αυτή την ποικιλία μιάς άποψης συγγενικής με τον φιλελευθερισμό που ακόμα δεν έχουμε συζητήσει: τον αναρχοκαπιταλισμό. Ο αναρχοκαπιταλισμός, ή αλλιώς market anarchism, πρεσβεύει την κατάργηση της υποχρεωτικής "προστασίας" του κράτους και την πλήρη λειτουργία της ζωής με βάση τις ελεύθερες συμφωνίες και τους κανόνες της αγοράς.

Αφορμή αποτελεί το παράδειγμα της Σομαλίας που εδώ και πάνω από δέκα χρόνια βρίσκεται σε αναρχία (κατά έναν βαθμό).

Φυσικά η Σομαλία είναι ένα μέρος όπου κανείς σώφρων άνθρωπος δεν θα ήθελε να ζήσει: Eδώ και πάνω από 30 χρόνια ο εμφύλιος πόλεμος είναι συχνό φαινόμενο εκεί. Σε αυτή την κατάσταση όχι μόνο είναι εύλογο ότι δεν μπορούν να συμβούν πολλές πρόοδοι αλλά και περιμένει κανείς η κατάσταση να επιδεινώνεται συνεχώς.

Τελευταία όμως έχει αρχίσει και παρατηρείται κάποια σχετική βελτίωση παρόλο που τίποτα δεν έχει αλλάξει πολιτικά. Όπως παρατηρεί η Alexandra Zavis του AP οι Σομαλοί έχουν αρχίσει και κινούνται σε εκσυγχρονιστικούς δρόμους. Ιδιωτικά νοσοκομεία ανοίγουν και Σομαλοί γιατροί από το εξωτερικό επιστρέφουν να εργαστούν σε αυτά. Ιδιωτικά αεροδρόμια και λιμάνια έχουν αρχίσει και ανθίζουν διευκολύνοντας και το εμπόριο. Ηλεκτρικό και τρεχούμενο νερό παρέχεται από πολλές μικρές εταιρίες σε μερικές εκατοντάδες νοικοκυριά η καθεμία. Οι τηλεπικοινωνίες στην Σομαλία είναι από τις καλύτερες στην Αφρική με έντονο ανταγωνισμό (σημειώστε ότι η εγκατάσταση μιας επίγειας γραμμής συμβαίνει ακόμα και εντός 24ώρου(!) ενώ οι τοπικές κλήσεις είναι δωρεάν).

Ο αντίλογος σε αυτά είναι ότι όλες αυτές οι νέες υπηρεσίες διατίθενται μόνο σε όσους μπορούν να πληρώσουν. Όμως ο αντι-αντίλογος είναι ότι ακόμα και όταν είχε κυβέρνηση η Σομαλία και π.χ. η γιατροφαρμακευτική περίθαλψη ήταν δωρεάν, οι περισσότερες υπηρεσίες αυτές είτε δεν ήταν διαθέσιμες καθόλου είτε ήταν σε άθλια ποιότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το νερό που προηγουμένως ερχόταν σε βαρέλια, ήταν ακριβό και συχνά μολυσμένο.

Πολλοί οπαδοί του αναρχοκαπιταλισμού θεωρούν το παράδειγμα της Σομαλίας πολύ ελπιδοφόρο για το δικό τους όραμα και συζητείται το θέμα με μεγάλο ενδιαφέρον σε διάφορα forum όπως στο www.anti-state.com ή το SomaliAnarchy.com.

Πέραν από την ιδεολογική βάση του αναρχοκαπιταλισμού το θέμα είναι αν μπορεί στην πράξη να λειτουργήσει ένα σύστημα έτσι. Κανονικά η απάντηση θα πρέπει να είναι "όχι", αφού θεωρείται απαραίτητο για την ανάπτυξη της οικονομίας να υπάρχει ευνομία, ειρήνη και ισονομία. Όμως στην Σομαλία απουσιάζουν όλα αυτά και φαίνεται η οικονομία να αναπτύσσεται. Το παράδοξο συζητάνε και οι Tatiana Nenova και Tim Harford της Παγκόσμιας Τράπεζας στο άρθρο Anarchy and Invention: How Does Somalia's Private Sector Cope without Government?.

Φλέγον ζήτημα στην Σομαλία αποτελεί φυσικά το πρόβλημα της ασφάλειας. Δεν υπάρχει ένα κράτος, αλλά μικρές "κυβερνήσεις" και αρχηγοί συμμοριών που φυσικά πουλάνε "προστασία". Για έναν αναρχοκαπιταλιστή το μόνο "θετικό" σε αυτή την υπόθεση είναι ότι αυτοί όλοι οι "προστάτες" βρίσκονται σε συνεχή ανταγωνισμό ή, αν θέλετε, πόλεμο. Έτσι ένας επιχειρηματίας γίνεται πραγματικά πελάτης σε μια αγορά "προϊόντων ασφάλειας". Οι πολέμαρχοι ζητάνε προμήθειες από έναν έμπορο που χρησιμοποιεί ένα λιμάνι, αλλά ο έμπορος μπορεί να πάει σε κάποιον άλλο πολέμαρχο που ζητάει μικρότερη προμήθεια.

Η ελπίδα είναι ότι με την ανάπτυξη της οικονομίας στην βάση της ελεύθερης αγοράς η δύναμη των πολέμαρχων θα μειώθεί χωρίς να έρθει κάποιο κράτος να πάρει την θέση τους. Π.χ. ένας έμπορος που αναπτύσσει την επιχείρηση και γίνεται πιο δυνατός οικονομικά μπορεί να καταφέρει να απεξαρτηθεί από έναν καταπιεστικό πολέμαρχο αυτοδύναμα, χωρίς την παρέμβαση κάποιας κυβέρνησης. Και φυσικά για να αναπτυχθεί ένας έμπορος έτσι σημαίνει ότι και οι πελάτες του θα έχουν αναπτυχθεί. Ξαφνικά η θέση του πολέμαρχου μετατρέπεται από κυρίαρχο καταπιεστή σε απλό εργαζόμενο (στον τομέα της ασφάλειας) ο οποίος εξαρτάται από τον εργοδότη του (δηλαδή τους Σομαλούς που επιθυμούν την ασφάλεια).

Το μέλον φυσικά δεν είναι εύκολο για την Σομαλία, αφού η πολιτική κατάσταση είναι ανισσόροπη και η έλλειψη κράτους προκαλεί πολλά προβλήματα και στις σχέσεις με το εξωτερικό. Όμως ακόμα και αν η Σομαλία δεν γίνει το λαμπρό παράδειγμα των αναρχοκαπιταλιστών, μπορεί σίγουρα να αποτελέσει ένα μάθημα για το πόσο ικανή, ευέλικτη και ανεξάρτητη μπορεί να είναι η ιδιωτική πρωτοβουλία.

7 σχόλια:

Ανδρέας είπε...

Πραγματικά δε μπορώ να φανταστώ πως μπορεί να λειτουργήσει μια τέτοια κοινωνία. Πως εξασφαλίζονται τα βασικά ατομικά δικαιώματα; Πως διασφαλίζεται η προστασία του περιβάλλοντος; Μερικά από τα πρώτα ερωτήματα που μου έρχονται και υπάρχουν πολλά.
Δεν έχουν επίσης δικό τους νόμισμα και είναι άμεσα εξαρτώμενοι από εξωγενείς οικονομίες.
Αργά ή γρήγορα θα πρέπει να προχωρήσουν σε κάποιο είδος στοιχειώδους έστω κυβέρνησης.

antirix είπε...

Πολυ ενδιαφέρον, άλλα μόνον για μελέτες. Κι ως Σομαλοί έσεσθε τα πρώτα κοινωνικά πειραματόζωα!

Κατα τα άλλα στην αρχή όλα είναι ωραία. Μετά αρχίζουν και μουχλιάζουν.

Θεωρώ πως το ζουμί του κειμένου ανάγεται στην τελευταία σου πρόταση, φίλε SG.

jim_hellas είπε...

Πραγματικά αδύνατον να διατηρηθεί σε ανθρώπινα επίπεδα μια τέτοια κοινωνία ζούγκλας που όλοι θα πολεμάνε μεταξύ τους...

Θα συμφωνήσω πως το ζουμί είναι η τελευταία παράγραφος που θα πρέπει να διαβαστεί ανεξάρτητα από το υπόλοιπο κειμενο

S G είπε...

βεβαια αντιριξ το κειμενο δεν ειναι δικο μου αλλα του κουκ...

τωρα, προφανως δεν μπορουν να μεινουν για παντα χωρις εσωτερικη ειρηνη. Αλλα η ιδεα να υπαρχουν διοικησεις, πολεις ας πουμε, που να ανταγωνιζονται μεταξυ τους ειναι αρκετα καλη. Υπαρχει ενα μοντελο του Tiebout με ανταγωνισμο μεταξυ περιοχων σε μια πολη. Στο τελος η πολη καταληγει να προσφερει στον καθε κατοικο αυτο που θελει. Υπαρχουν περιοχες με υψηλη φορολογια-δυνατο κοινωνικο κρατος, χαμηλη φορολογια-χαμηλο κρατος κτλ

Roark είπε...

Είχαμε και παλιότερα ασχοληθεί με την Σομαλία:

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΣΕ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ: ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΣΟΜΑΛΙΑΣ

ni-me είπε...

Αναρχοκαπιταλισμός λοιπόν.

Πρώτον,θα ήθελα να μου εξηγήσει κάποιος το εξής:

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ αναρχοκαπιταλισμου κια αναρχίας (εννοώ την αριστερόστροφη,εξάρχεια και έτσι);

Ας απαντήσω μόνος μου:

Καμμία.

Αν κατάλαβα καλά και οι δύο ζητάνε το ίδιο:
την άμεση κατάργηση του κράτους.

Η διαφορά μεταξύ των δύο συνίσταται στο ότι ο καθένας έχει διαφορετική ονείρωξη,δηλαδή:

-ο αναρχοκομμουνιστής (αν λέγεται έτσι) ελπίζει ότι αν καταργηθει το κράτος (=η εξουσία) ο άνθρωπος θα απελευθερωθεί από τον ανταγωνισμό,το μίσος,την έθχρα που του προκαλούν το κυνήγι του κέρδους.Θα εξαφανιστεί το κακό και όλοι θα αγκαλιαστούμε σαν αδέρφια.Ο οικοδόμος αγκαλία με τον πυρηνικό φυσικό θα πάνε να βοηθήσουν τον αγρότη στον θερισμό και αφού τελειώσουν,αποκαμωμένοι,ιδρωμένοι,θα κάτσουν λιτά κάτω από την σκιά ενός πεύκου να φάνε το τίμιο φαϊ τους: ένα ξεροκόμματο ψωμί,λίγη φέτα,λίγες ελιές και κανά δυο μαρίδες,με λίγο ουζάκι.Ρεμπέτικα θα ακούγονται στο βάθος.

-Ο αναρχοκαπιταλιστής από την άλλη ελπίζει ότι η απουσία κράτους θα αφήσει στην ελεύθερη αγορά ελεύθερο το πεδίο,έτσι ώστε,μέσω του ανταγωνισμού,ο πολίτης (ποιος πολίτης δηλαδή,αφού δεν θα υπάρχει κράτος;) θα απολαμβάνει καλύτερες υπηρεσίες.
πχ αν μια κοπέλα βιαστεί,θα μπορεί να επιλέξει σε ποιο δικαστήριο να πάει,ανάμεσα στα πολλά που θα της παρέχει η αναρχοκαπιταλιστική κοινωνία:

-στο πρώτο πληρώνεις 10.000 ευρώ,αλλά ο βιαστής τιμωρείται με 30 χρόνια
-στο άλλο,της easyJet,πληρώνεις τα μισά,αλλά ο δράστης μπαίνει μέσα μόνο για 15 χρόνια
-υπάρχει και ένα άλλο,δωρεάν,μόνο που δεν καταδικάζει τον δράστη,απλά σου χαρίζει ένα μπλουζάκι που λέει : "I won the trial and all I got was this f****g T-shirt" και από κάτω μια διαφήμηση της επιλογής σας.


Όπως και να έχει θα ήθελα να θυμήσω στους αναρχοκαπιταλιστές και στους αναρχοκομμουνιστές ότι δεν είναι ανάγκη να κοιτάνε στο μέλλον για να φανταστούν πώς θα ήταν η ανθρωπότητα χωρίς κράτος:μπορούν να κοιτάξουν και στο παρελθόν του ανθρώπου (είτε ως πιθήκου είτε ως χόμο σάπιενς) - εκεί θα δουν ότι δεκάδες χιλιάδες χρόνια ζωής στον πλανήτη οπού το μόνο που καταφέραμε είναι να βαράμε ο ένας τον άλλον με το ρόπαλο και να λέμε ουγκ οδήγησαν στην εξής εξέλιξη:να φτιάξουμε κράτος και να αποκτήσουμε ιστορία,αντί να χτυπιόμαστε όπυ σταθούμε και όπυ βρεθούμε.



Κοιτάξτε,το να λέμε δεν πρέπει να υπάρχει κράτος είναι πολύ εύκολο:
ούτε βιβλία επί βιβλία χρειάζονται,ούτε έρευνες,ούτε σαιτ να το συζητάμε.

Η μαγκία (και η δυσκολία) είναι να δεχτούμε ως αναγκαία την ύπαρξη του κράτους και να προσπαθήσουμε να εξετάσουμε μέχρι πού πρέπει να φτάνει το χέρι του,ώστε να μην καταλήξουμε ούτε νεάτερνταλ ούτε ελλάδα

Promitheus είπε...

Miα κοινωνία υπανάπτυκτη δε θα πρέπει να κρίνεται βάσει μονάχα της κατάστασης της σε μια χρονικά δοσμένη ιστορική της φάση αλλά βάσει των συνολικών δυνατοτήτων που περικλείει. Όσο απίστευτο κι αν ακούγεται σε ορισμένους αυτή τη στιγμή η σομαλική ¨αναρχική¨ κοινωνία έχει πολύ πιο ισχυρό δυναμικό από οποιαδήποτε εξίσου υπανάπτυκτη κοινωνία που έχει δομηθεί σε αυστηρά κρατικοεξουσιαστικές βάσεις.

Από κει και πέρα θεωρώ τη μετάβαση σε ένα έστω στοιχειώδες κρατικό μοντέλο ως το επόμενο βήμα στην πορεία ανάπτυξης της χώρας. αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να διατηρηθεί εσαεί. οι κίνδυνοι στο προτσές κρατικοποίησης είναι πολλοί καθώς ο πολεμικός ανταγωνισμός δεν βελτιώνει μόνο τις ¨υπηρεσίες¨ αλλά οδηγεί ενίοτε και σε μονοπώλια που με πολιτικούς όρους μεταφράζονται σε δικτατορίες. Αν αποφευχθεί αυτό ο ύφαλος το κράτος που θα προκύψει μάλλον θα στηριχθεί σε αμοιβαίες ισσοροπίες των αντίπαλων δυνάμεων που θα οδηγήσουν σε περιχαρακώσεις περιοχών, διανομή φέουδων κλπ κλπ, γεγονός που θα παράξει τελικά έξίσου φρικτά καθεστώτα. Η πιο αισιόδοξη προοπτική είναι η πιθανότητα ανάδειξης νέων δυνάμεων από την κοινωνία των πολιτών (τη μόνη που υπάρχει αυτ¨η τη στιγμή στη Σομαλία) με στόχο τη συντήρηση ενός κρατικού μηχανισμού που θα διατηρεί το υπάρχον ¨ρευστό¨ στάτους καταστέλλοντας τις ¨ολιγοπωλιακές/μονοπωλιακές¨ τάσεις (εξεγέρσεις, πραξικοπήματα, παραβιάσεις των δικαιωμάτων κλπ). Η μορφή του κράτους αυτού, η δομή του και η γενική φύση του μένουν ακόμα ένα αίνιγμα...

To σημαντικό για μένα όμως είναι ότι το σομαλικό πείραμα αποδεικνύει πως ακόμα και σε συνθήκες απόλυτης απουσίας κράτους και υποδομών η ιδιωτική πρωτοβουλία μπορεί όντως να κάνει θαύματα. Και αυτό λέει πολλά για την υποτιθέμενη ¨αναγκαιότητα¨ ύπαρξης του κρατικού μηχανισμού...

Enter your email address:

Delivered by FeedBurner
















Join the Blue Ribbon Online Free Speech Campaign








Referrers

Based on original Visionary template by Justin Tadlock
Visionary Reloaded theme by Blogger Templates | Distributed By Magazine Template

Visionary WordPress Theme by Justin Tadlock